«فقه‌ الحدیث»، یکی از شاخه‌های علوم حدیث بوده و به نوعی می‌توان گفت،
ثمره علوم حدیث است؛ به این معنا که از ثمره و نتیجه دیگر شاخه‌های علوم
حدیث استفاده می‌کند و محدث با کمک آن‌ها می‌تواند معنای صحیحی از حدیث برداشت کند. ضرورت و اهمیت فقه‌ الحدیث نیز به همین دلیل است که به طور مستقیم با مقصود گوینده حدیث، یعنی معصوم در ارتباط است. اهل‌بیت‌: نیز توجه ویژه‌ای به فقه‌ الحدیث داشته و به آن سفارش می‌کردند. امام صادق٧ در حدیثی می‌فرماید:

حَدِیثٌ تَدْرِیهِ خَیرٌ مِنْ أَلْفِ حَدِیثٍ تَرْوِیهِ؛[٢٥٢]

یک حدیث را اگر بفهمی، بهتر و ارزش‌مندتر از هزار روایتی است که برای دیگران نقل کنی.

در حدیث دیگری این‌چنین می‌فرماید:

أَنْتُمْ أَفْقَهُ النَّاسِ مَا عَرَفْتُمْ مَعَانِی کلَامِنَا... ؛[٢٥٣]

شما زمانی فقیه‌ترین مردم هستید که معانی کلام ما را به خوبی بفهمید.

احادیث متعدد دیگری هم در کتب حدیثی نقل شده است که برای اختصار، از نقل همه آن‌ها خودداری می‌شود.[٢٥٤]

«فقه» در لغت به معنای «فهم و درک» است.[٢٥٥] در تفاوت بین «فقه» و «علم»
گفته شده: فقه، علم به مقتضای کلام است که به وسیله تأمل حاصل می‌شود.[٢٥٦]
پس فقه، به معنای فهم عمیق و ژرف‌نگری است و فقه‌ الحدیث یعنی فهم و
درک عمیق حدیث.

برخی پژوهش‌گران معاصر در تعریف اصطلاحی فقه‌ الحدیث چنین نوشته‌اند:

دانشی که به بررسی متن حدیث می‌پردازد و با ارائه مبانی و سیر منطقی فهم آن، ما

[٢٥٢]. معانی الاخبار، ص٢، ح٣.

[٢٥٣]. بصائر الدرجات، ص٣٢٩، ح٦.

[٢٥٤]. ر.ک: بحارالانوار، ج٢، ص١٨٢، باب٢٦.

[٢٥٥]. ر.ک: معجم مقاییس اللغة، ج٤، ص٤٤٢؛ النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، ج٣، ص٤٦٥.

[٢٥٦]. ر.ک: الفروق فی اللغة، ص٨٠.