حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٣ - مدل «احسان_ سپاس» و مکانیزم تأثیر آن بر روابط اجتماعی
برابر یا برتر نمیتوان از آن رها شد. امام كاظم٧ در این باره میفرماید:
الْـمَعْرُوفُ غُلٌّ لَا یَفُكُّهُ إِلَّا مُكَافَأَةٌ أَوْ شُكْرٌ؛[١٢١]
كار نیك دیگران، زنجیری است كه جز پاسخِ همانند یا تشكر، آن را باز نمیكند.
جالب اینكه در فرهنگ اسلامی، تشكر از دیگران در راستای توحید و تشكر از خداوند قرار دارد. این، نشاندهنده نقش خداوند در موفقیت زندگی است. تشكر از صاحب احسان، در حقیقت، تشكر از خداوند است. خداوند متعال دوست دارد واسطه نعمت نیز مورد تشكر قرار گیرد؛ لذا پیامبر خدا٦ تصریح میكند كه اگر از احسانكننده تشكر نشود، در حقیقت، از خدا تشكر نشده است.[١٢٢]
ایشان در گزارشی میفرمایند:
روز قیامت، بندهای را میآورند و در برابر
خداوند متعال قرار میدهند و خداوند، فرمان میدهد او را به دوزخ
بیندازند. آن
بنده با تعجب میگوید: خداوندا! فرمان دادی مرا به دوزخ
بیندازند، در حالی كه
من قرآن میخواندم! خداوند میفرماید: «آری. فرمان دوزخ
دادم، چون تو شكر نعمت مرا به جای نمیآوردی.» بنده میگوید:
خداوندا! فلان نعمت را دادی و من آنگونه شكر كردم، و فلان نعمت را
دادی و من آنگونه شكر كردم... او پیوسته نعمتهای
خدا و شكرگزاری خود را برمیشمرد و خداوند متعال، سخن او را
تأیید میكند و
در عین حال میفرماید:
أَنَّکَ لَمْتَشْكُرْ مَنْ أَجْرَیْتُ لَکَ نِعْمَتِی عَلَى یَدَیْهِ وَ إِنِّی قَدْ آلَیْتُ عَلَى نَفْسِی أَنْ لَا أَقْبَلَ شُكْرَ عَبْدٍ لِنِعْمَةٍ أَنْعَمْتُهَا عَلَیْهِ حَتَّى یَشْكُرَ مَنْ سَاقَهَا مِنْ خَلْقِی إِلَیْهِ؛[١٢٣]
تو از كسی كه من نعمتم را از طریق وی به تو رساندم، تشكر نكردی. و من با خود عهد كردهام تا بنده از كسی كه نعمت به وسیله او به وی رسیده، تشكر نكند، شكر او را از نعمتی كه به وی دادهام، نپذیرم.
بنابراین، تشكر از احسان و نیكیِ دیگران، امری الهی و بهترین واكنش به رفتار مثبت وی است كه نقش مهمی در روابط مثبت و سازنده اجتماعی دارد.
[١٢١]. عیون الحکم و المواعظ، ص٥٣؛ مستدرک الوسائل، ج١٢، ص٣٥٩.
[١٢٢]. «من لایشکر الناس، لایشکر الله»؛ کسی که از مردم تشکر نکند، از خداوند تشکر نکرده است (الأمالی(طوسی)، ص٣٩٣؛ مسند ابنحنبل، ج٣، ص٧٤).
[١٢٣]. الأمالی(طوسی)، ص٤٦٣؛ بحارالأنوار، ج٧، ص٢٢٣، ح١٤١.