بنا بر قولی، عبارت: «یعْنِی بِهِ مَا قَدْ مَضَی فِی الْقُرْآنِ مِثْلُ قَوْلِهِ وَ لَوْلا أَنْ ثَبَّتْناک لَقَدْ کدْتَ تَرْکنُ إِلَیهِمْ شَیئاً قَلِیلاً»، کلام راوی است و سخن امام صادق٧ نیست و جمله معترضه‌ای است که بین مبتدا و خبر واقع شده تا مبتدا را تفسیر کند.

او پس از این نقل قول می‌نویسد:

این نظر، بنا بر نسخه‌ای است که پیش از واژه «عنّی» واو نباشد؛ گرچه اگر
واو هم باشد، باز همین تأویل ممکن است و بنا بر هردو نسخه ممکن است که بگوییم: عبارت «فهو یعنی» تا آخر خبر، کلام راوی یا مصنف باشد، و این نظر، اظهر است و منظور این است که خداوند، هیچ‌گاه پیامبرش را مورد عتاب قرار نداده است.[٢٨٣]

نمونه ٢: در جای دیگر، کلینی(ره) حدیثی را این‌گونه آورده است:

عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللهِ‌٧ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ٦ لَا رَضَاعَ بَعْدَ فِطَامٍ وَ لَا وِصَال فِی
صِیامٍ وَ لَا یتْمَ بَعْدَ احْتِلَامٍ وَ لَا صَمْتَ یوْمٍ إِلَی اللَّیلِ وَ لَا تَعَرُّبَ بَعْدَ الْهِجْرَةِ وَ لَا هِجْرَةَ
بَعْدَ الْفَتْحِ وَ لَا طَلَاقَ قَبْلَ النِّکاحِ وَ لَا عِتْقَ قَبْلَ مِلْک وَ لَا یمِینَ لِلْوَلَدِ مَعَ وَالِدِهِ وَ لَا لِلْمَمْلُوک مَعَ مَوْلَاهُ وَ لَا لِلْمَرْأَةِ مَعَ زَوْجِهَا وَ لَا نَذْرَ فِی مَعْصِیةٍ وَ لَا یمِینَ فِی قَطِیعَةٍ فَمعنا قَوْلِهِ لَا رَضَاعَ بَعْدَ فِطَامٍ أَنَّ الْوَلَدَ إِذَا شَرِبَ مِنْ لَبَنِ الْمَرْأَةِ بَعْدَ مَا تَفْطِمُهُ لَا یحَرِّمُ ذَلِک الرَّضَاعُ التَّنَاکح.[٢٨٤]

مجلسی(ره) در شرح این روایت می‌نویسد: «ظاهراً عبارت «فَمعنا قَوْلِهِ» تا آخر حدیث، کلام خود کلینی(ره) است که با اصل حدیث درآمیخته است.»[٢٨٥]

ب) فهم متن

برای رسیدن به فهم و درک صحیح از متن حدیث، باید مراحل متعددی را طی کرد تا معنای درستی از آن به ‌دست آید، زیرا چه بسا یک اشتباه در فهم حدیث، معنای آن را به‌ طور کلی تغییر می‌دهد و فهم درستی از حدیث به دست نمی‌آید؛ لذا برای این‌که بتوان به فهم صحیحِ روایت رسید، باید مراحل و مراتبی را پشت‌ سر گذاشت که در ادامه به آن پرداخته می‌شود.

[٢٨٣]. مرآة العقول، ج١٢، ص٥٢١.

[٢٨٤]. الکافی، ج٥، ص٤٤٣، ح٥.

[٢٨٥]. ر.ک: مرآة‌العقول، ج٢٠، ص٢١٦.