حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨١ - حدیث «عشرة مبشّرة» یا استفادههای سیاسی از روایت

دست‌یابى ده تن از صحابه خود را به بهشت، پیش‌گویى کرده است. این حدیث، در چهار کتاب از صحاح سته به چشم مى‌خورد،[٢٢٤] و ظاهراً این حدیث پس از رحلت پیامبر٦ مطرح شده است؛ درست زمانی که جامعه اسلامى با مسئله جانشینى دست به گریبان بود و مهاجران مکى به منظور تقویت ادعایشان براى جانشینی پس از پیامبر، در برابر گروه انصار مدینه در‌ تلاش بودند. بنابراین، ایده «عشره» و روایات مشابه آن، بیان‌گر فهم‌ عمومی آنان ‌از مسئله رهبرى پس از پیامبر٦ است که: انتخاب رهبر باید از میان صحابه قریشى باشد.

اولین کارکرد حدیث «عشره» و کارکردهاى بعدى آن، گستره تفکر {سیاسی} مبتنى بر‌ این حدیث و اهداف سیاسى آن را به روشنی آشکار مى‌سازد. این عقیده به طور گسترده‌ _ پس از قرن دهم‌ _ براى تقویت دیگر خواسته‌هاى سیاسى، مورد بازسازى و استفاده مجدد قرار گرفت؛ براى نمونه، سیاست اهل‌سنت مبتنی بر این حدیث، کوشش در جهت تقویت دیدگاه سیاسی خود در مواجهه با خطر رشد عقیدتى و سیاسى شیعه قرار گرفت. {در ادامه} اهمیت دو‌چند‌ان این ایده اثبات خواهد‌ شد که مهم‌تر از نشر گسترده اخبار و داستان‌هاى مرتبط با محتوای حدیث‌ «عشره» بوده ‌است به ‌این‌که اهل‌سنت تلاش مى‌کنند تا ایده خود را با طرح این نقشه که «پیامبر٦ ده نفر صحابی یادشده در حدیث عشره‌ را برای رهبری کشور مسلمانان بعد از خودش مشخص کرده ‌است» تقویت کنند. بنابراین، آنان سعى‌ کردند تا‌ مشروعیت جانشینی اولین خلیفه از خلفاى سه‌گانه را _ کسى‌که به‌ گروه عشره تعلّق داشت _ در مقابل ادعاى شیعه، که مخالف با مشروعیت جانشینی وی بود، تقویت کنند.

مفهوم «عشره» در روایات اسلامى‌

به طور قطع، مفهوم حدیث «عشره» در سنت اسلامى فاقد پیشینه یا مستند قرآنى است. هرچند این نكته صحیح است که قرآن، آیات معینی دارد که پاداش‌هاى آخرتى و بهشتى، به افعال (کردار) شخص صحابه وابسته است{البته این‌ دو مقوله كاملاً از هم جدا هستند}؛ هیچ مستندى در قرآن براى تعلق «مجموعه‌اى از چنین پاداش‌ها» برای


[٢٢٤]. حدیث‌ عشره در سنن ابنماجه، ابوداود، ترمذى و نسائى به نقل‌هاى مختلف به چشم مى‌خورد، اما در صحیح بخارى و مسلم نقل نشده است.