ابن‌اثیر به معنای «ولیّ» در حدیث پرداخته و می‌نویسد: «ذکر «مولا» در حدیث تکرار شده و اسمی است که بر جماعت فراوانی گفته می‌شود؛ نظیر: رب، مالک، سید، منعم، معتق، ناصر، محب، تابع، جار، ابن‌العم، حلیف، عقید، صمد، عبد، معتق و المنعم علیه، و اکثر این‌ها در حدیث آمده است و نسبت داده می‌شود. هر یک از این‌ها طبق مقتضای حدیث که «مولا» در آن ذکر شده و هرکس در کنار امری قرار گیرد (سرپرست آن شود) یا بدان قیام کند، پس او مولا و ولیّ آن است و مصادر این اسما هم فرق دارد و گاهی از وَلایت (با فتح) است که در نسب یضرة و معتِق و وِلایت به کسر در اِمارت ولاء معتق... .»[٧٩]

شایان ذکر است، نگارنده، قولِ ابن‌فارس، یعنی «ولیّ» به معنای «قرب» را مناسب‌تر از معانی دیگر می‌داند.

ولایت در آیات

در قرآن کریم، آیات فراوانی درباره ولایت آمده است؛ نظیر: Gالله ولیّ الذین امنوا یخرجهم من الظلمات الی النور[٨٠]F. ولایت حقیقی و مهم‌ترین ولایت، ولایت خداوند متعال است و تمام ولایت‌ها به این ولایت برمی‌گردند؛ لذا قرآن کریم، ولایت را منحصر در خداوند می‌داند: Gام اتخذوا من دونه اولیا فالله هو الولیF[٨١]. البته ممکن است انسان در اثر غفلت، به این ولایت توجه نداشته باشد و خیال کند خودش، همه‌کاره است، ولی هنگام حوادث درمی‌یابد که ولایت از آنِ خدای متعال است.

در قرآن کریم داستانِ شخصی بیان می‌شود که خیال می‌کرد باغش همیشه باقی می‌ماند و فنایی در آن رخ نخواهد داد. خداوند در پایان این ماجرا می‌فرماید: Gهنا لک الولایه لله الحقF.[٨٢] آنان که ولایت حق را پذیرفته‌اند، سخنشان این است که: Gان ولیی الله الذی نزل الکتاب و هو یتولی الصالحینF[٨٣] و بازگشتشان هم در نهایت به سوی خداوند متعال است: Gردوا الی الله مولیهم الحقF.[٨٤]

[٧٩]. النهایه، ج٥، ص٢٢٨.

[٨٠]. بقره، آیه ٢٥٧.

[٨١]. شوری، آیه ٩.

[٨٢]. کهف، آیه ٤٤.

[٨٣]. اعراف، آیه ١٩٦.

[٨٤]. یونس، آیه ٣٠.