حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٨ - حدیث «عشرة مبشّرة» یا استفادههای سیاسی از روایت

هدف از تبلیغ حدیث عشره

افزون بر نکته پیشین {که تمامی افراد عشره از قریشند}، حقیقت این است که گونه‌هاى مختلف حدیث عشره، بیشتر اشخاص با ویژگی یادشده را دربردارند. درست بعد از رحلت پیامبر٦، چهار خلیفه راشدین قصد داشتند از این حدیث برای تأیید خلافتشان، بهره‌برداری سیاسى کنند. به نظر مى‌رسد بخشى از هدفشان، تقویتِ هویت مشترک اهل‌سنت با تأکید بر مشروعیت مقبولیت اولین فرد از سه خلیفه براى خنثى کردن ادعاهاى شیعه در مخالفت با آنان بوده است. این تبدیل شدن‌ها به طور قطع در منابع متعدد _ در نقل‌هاى گوناگون _ ‌به نتیجه واحدی تبدیل مى‌شوند و آن این‌که پیامبر٦ اولین فرد از سه خلیفه را برگزیده و آن‌ها را به بهشت وعده داده است.

جالب این‌که، این روایت معمولاً در کنار{با عنوان} حدیث عشره گزارش شده یا در عنوان باب صحابه و یا در عنوان هر یک از سه خلیفه گزارش شده است.[٢٤٩]

این هدف تبلیغى، وقتى بیشتر آشکار مى‌شود که شخصی نگاشته‌هاى مرتبط با هر کدام از ده صحابه را بررسى کند، همه نگاشته‌ها {مملو} از فضایل عشره است. در این کتاب‌ها خلفاى راشدین، سهم بیشترى را به خود اختصاص داده‌اند؛ برای مثال، محب‌الدین طبرى به فضایل ابوبکر و عمر به ترتیب ١٨٣ و ١٤٣ صفحه پرداخته است، اما سعد‌بن‌ابى‌وقاص را در سیزده صفحه پوشش مى‌دهد و سعید‌بن‌زید را فقط در شش صفحه مى‌پردازد که دو صفحه آن درباره فضایل پدرش زید‌بن‌نوفلى به جاى فضایل خود اوست.

مى‌توان شبیه این را در کتاب زمخشرى مشاهده کرد؛ جایى که گفته مى‌شود ابوبکر داراى سى خصیصه است، در حالى که با پنج و سه خصیصه از عبدالرحمن‌بن‌عوف و سعید‌بن‌زید، متضاد{در تعارض} است.

بنابراین، عمل نویسندگان این شرح‌ها با گنجاندن برخی از این صحابه میان عشره، تا حدى معمّاگونه به نظر مى‌رسد و این جای‌گزینى، از آنچه در پایان نوشته‌های این افراد به دست مى‌آید، چندان قانع‌کننده نیست.


[٢٤٩]. ر.ک: صحیح مسلم، شارح النووی، عنوان فضائل الصحابه(ابوبکر، عمر، عثمام)، ج١٥، ص١٦٦_ ١٦٩؛‌ صحیح البخارى، شارح کرمانی، ابواب مناقب(خلفای سه گانه)، ج١٤، ص٢١٥_‌ ٢١٧، ٢٢٨، ٢٢٩_٢٣٠.