حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٥ - «عبداللهبنسبا» آنچه بود و آنچه نبود
اگر گزارشهاى سیفبنعمر، تنها نقلهاى مربوط به عبداللهبنسبا بود، این امکان وجود داشت که بر دیدگاهى چنین، تأکید شود، اما نکته تأملبرانگیز این است که متون تاریخى و حدیثىِ قابلتوجهی، از غیر طریق سیفبنعمر، درباره وجود شخصى به نام عبداللهبنسبا، در دست است. در بسیارى از این متون، عبداللهبنسبا چهرهاى غالى معرفی شده و در برخى منابع، سوزاندن او به وسیله امیرالمؤمنین٧ به خاطر غلو و باور او به الوهیتِ مولا٧ گزارش شده است:
۱. در کتاب رجال الکشّى پنج روایت، وجود عبداللهبنسبا و چگونگى عقاید او را گزارش مىکنند که سه روایت از این پنج روایت، سند صحیح دارند.[٢٥]
۲. در کتاب من لایحضره الفقیه و نیز در تهذیب الأحکام، روایتى نقل شده که در آن، عبداللهبنسبا از حکمتِ بلند کردن دست در هنگام دعا، سؤال مىکند.[٢٦]
۳. در کتاب الاعتقادات صدوق، گزارشى نقل شده که در آن، زراره از امام صادق٧ سؤال مىکند: «مردى از فرزندان عبداللهبنسبا، قائل به تفویض است...».[٢٧]
۴. در کتاب رجال الطوسى در شمارِ اصحاب امام على٧ به عبداللهبنسبا اشاره شده و آمده است: «عبداللهبنسبا، کسى است که به کفر بازگشت و اظهار غلو کرد.»[٢٨]
۵. در کتاب الغیبة طوسى، به مناسبت طرح دیدگاه اعتقاد به امام زمان٧ و جریانهایى که مخالف این دیدگاه هستند، آمده است: «و در میان آنان، کسانى از سَبَأیان (سبائیان)اند که مىگویند: او، همان على٧ است و نمرده است...».[٢٩]
۶. در کتاب المحبّر، تألیف محمدبنحبیب بغدادی (م. ۲۴۵ق)، در باب «أبناء الحبشیّات (مردان عربى که مادر حبشى داشتند)» آمده است: «... و عبداللهبنسبا، رهبر سَبَأیان». [٣٠]
۷. ابنقُتَیبه (م. ۲۷۶ق) در کتاب المعارف مىگوید: «سَبَأیان از رافضه و به عبداللهبنسبا منسوبند و او نخستین رافضى است که کفر ورزید و گفت: "على،
[٢٥]. رجال الکشى، ج۱، ص۳۲۳، ح۱۷۰و۱۷۱؛ ج۱، ص۳۲۴، ح۱۷۲، ۱۷۳، ۱۷۴.
[٢٦]. من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۲۵، ح۹۵۵؛ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۳۲۲، ح۱۳۱۵.
[٢٧]. الاعتقادات، ص۱۰۰، ح۳۷.
[٢٨]. رجال الطوسى، ج۷۵، ش۷۱۸.
[٢٩]. الغیبة(طوسى)، ص۱۹۲، ح۱۵۴.
[٣٠]. المحبّر، ص۳۰۸.