حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧ - «عبداللهبنسبا» آنچه بود و آنچه نبود
دیدگاهها درباره عبداللهبنسبا
درباره عبداللهبنسبا و کارهاى او، دو دیدگاه مشهور و چند دیدگاه غیرمشهور، مطرحند که با هم در ستیز بوده، نگاشتههاى گوناگونى در اثبات ادعاى خویش و نقض ادعاى گروه مقابل منتشر کردهاند.
دیدگاه اول:
دیدگاه نخست، همان دیدگاه مشهور سنیان (مبتنی بر گزارش طبری) است که در سالهاى اخیر به مدد تبلیغات سلفىها و وهابیان، آثار متعددى بر پایه آن به بازار ارائه شده است.[٢]
بر طبق گزارشى که طبرى به نقل از سَرى و او از شعیب و او از سیفبنعمر نقل کرده است، عبداللهبنسبا، مردى یهودى، اهل صنعا و زاده مادرى از نژاد سیاه بود. این یهودیزاده، در زمان عثمان، ادعای مسلمانی کرد و سپس برای اختلافافکنی بین مسلمانان، در شهرهاى اسلامی به ترویج افکار خود پرداخت و مسلمانان را گمراه کرد. او تفرقهافکنی خود را از حجاز آغاز کرد و سپس به بصره، کوفه، شام و مصر رفت.[٣] بر اساس این گزارش، ابنسبا یهودىزادهاى است که به قصد گمراهىآفرینى در جامعه اسلامى، مسلمان شد و سپس در شهرها و آبادىها راه مىسپرد تا خواسته خویش را گسترش دهد.
در مجموع، کارهایى که در این گزارش به عبداللهبنسبا نسبت داده شده است، عبارتند از:
۱. طرح موضوع وصی بودن امام على٧ و غاصب بودن عثمان در خلافت؛
۲. تأثیرگذارى بر اصحاب بزرگ پیامبر خدا٦ همچون: ابوذر غفاری، عماربنیاسر و نیز چهرههاى برجستهاى چون: مالک اشتر و محمدبنابىبکر؛
۳. دعوت توده مردم به قیام علیه عثمان در شهرهای کوفه و بصره و سرزمین مصر؛
۴. رهبرى کردن شورش علیه عثمان، که به کشته شدن عثمان منتهى شد؛
[٢]. برخى از نوشتهها از این قرار است: ابنسبأ حقیقة لا خیال (سعدى هاشمى)؛ توضیح البناء عن مؤسس الشیعة عبداللهبنسبأ (الرازحى)؛ أصل ابنسبأ و منشأوه (ابوعبدالله الذهبى)؛ دور عبداللهبنسبأ الیهودى فى صناعة العقائد الشیعة الفاسدة (محمد عبدالحلیم عبدالفتاح)؛ سؤال حول عبداللهبنسبأ (محمد مال اللّه)؛ و....
[٣]. تاریخ الطبرى، ج۴، ص۳۴۰.