حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٧ - مدل «احسان_ سپاس» و مکانیزم تأثیر آن بر روابط اجتماعی

من شكره [ای المرء المؤمن] معرفة احسان من احسن الیه؛[١٣١]

تشكر مؤمن، شناخت احسان كسی است كه به وی نیكی كرده است.

مکانیزم تأثیر سپاس

از جمع مباحث پیشین به دست می‌آید که یکی از مدل‌های رفتاری
در روابط اجتماعی، مدل «احسان ‌_‌ سپاس» است؛ احسان از سویی و سپاس
از سوی دیگر. پیش‌تر درباره مکانیزم تأثیر احسان سخن گفتیم. اکنون باید دید که تشكر، چگونه بر روابط اجتماعی تأثیر می‌گذارد؟ این نیز از مسائل علمی مورد علاقه دانش روز است.

تشکر، رفتار مثبت و خوش‌حال‌کننده‌ای است که تأثیر خوش‌آیندی بر فرد مقابل دارد و می‌تواند روابط اجتماعی را رضایت‌بخش و ارتباط را پایدار سازد. این تأثیر از چند جهت است:

الف) پایداری اثر

نخست این‌كه تأثیر سپاس‌گزاری فرد مقابل، از خودِ کار خوب «پایدارتر» است.
كار خوب، با این‌که ارزش‌مند و تأثیرگذار است، از بین می‌رود، اما توجه شخص
به آن كار و تشكر از آن، ماندگار بوده و تأثیر عمیق‌تری بر جای می‌گذارد. امام علی٧ در این باره می‌فرماید:

الشُّکرُ أَعظَمُ قَدراً مِنَ المَعرُوفِ، لِأَنَّ الشُّکرَ یَبقَى وَ المَعرُوفُ یَفنَى؛[١٣٢]

سپاس‌گزاری، ارزش‌مند‌تر از نیکی کردن است، زیرا سپاس‌گزاری می‌مانَد و نیکی از بین می‌رود.

این حدیث از دو قسمت تشکیل شده است: یکی توصیف (الشُکرُ أعظَمُ قَدرَاً مِن المَعروفِ) و دیگری مبنای آن (لأنَّ الشُکرَ یَبقَى وَ المَعرُوفُ یَفنَى). سپاس‌گزاری سبب می‌شود عاطفه مثبتِ بیشتر و عمیق‌تری میان افراد برقرار شود و در نتیجه این تأثیر، زمان بیشتری پایدار بماند.


[١٣١]. اعلام‌الدین، ص١٢٧؛ بحارالانوار، ج٧٨، ص٨٠، ح٦٦.

[١٣٢]. غررالحکم، ص٢٧٧، ح٦١١١.