«توحید» و «ولایت»، از مباحث مهم در حوزه اندیشه اسلامی شیعی‌اند که در مواردی می‌توان به مباحث صرفاً نظری و در مواردی به مباحث عملیِ آن پرداخت. در نوشتار حاضر، پس از بیان شبهاتی که در حوزه نظری بر توحید و ولایت مطرح است، به ارتباط و پیوند این دو در حوزه عمل پرداخته می‌شود.

بحث نظری و عملیِ توحید و ولایت، با آغاز رسالت انبیا شروع شده و تا امروز ادامه دارد. بسیاری از متفکران جهان اسلام و هر یک از فرقه‌های شیعه اثنا‌عشری، زیدیان، اسماعیلیان، معتزلیان، اشعریان و ماتریدیان، به بحث از توحید پرداخته‌اند. این موضوع چه در کتاب‌های مستقلی نظیر: توحید صدوق، توحید ابن‌سند، توحید نیشابوری و توحید ابومنصور ماتریدی و چه ضمن کتاب‌هایی نظیر: اصول کافی، تاج‌العقاید، مجموع فتاوای ابن‌تیمیه، احیاء‌العلوم، الطالب العالمیه، الذخیره سید مرتضی و الاقتصاد شیخ طوسی آمده است.

در بحث ولایت نیز، چه از ناحیه عرفا و متصوفه و چه از ناحیه شیعیان اثناعشری، کتاب‌های بسیاری نوشته شده است؛ از جمله: ختم‌الاولیاء ترمذی، تذکره‌الاولیاء عطار نیشابوری، رساله الولایه داود قیصری، رساله الولایه علامه طباطبائی و ولایت در قرآن آیت‌الله جوادی‌آملی. این بحث هم‌چنین در کتاب‌های روایی و تفسیری مورد کنکاش قرار گرفته است.

ضرورت بحث

ضرورت طرحِ این مسئله این نیست که تا به حال طرح نشده، بلکه به دلیلِ اهمیت و محوری‌ بودن این بحث می‌باشد و هم‌چنان لازم است بدان پرداخته شود. زندگی روزمره، انسان را دچار غفلت و فراموشی می‌کند؛ لذا یکی از ویژگی‌های انسان‌هایی که زیان‌کار نیستند، سفارش به حق است: Gتواصوا بالحقF[٤٩]. بدیهی است که آشکارترین حق، خداوند متعال است: Gهو الحق المبینF[٥٠] و بزرگ‌ترین نتیجه نسیان حق،

[٤٩]. عصر، آیه ٣.

[٥٠]. نور، آیه ٢٥.