حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٩
تَرَى صَرِیعاً وَ لَا كَسِیراً.
تعبیر: «إِنَّ اللهَ یَنْزِلُ فِی یَوْمِ
عَرَفَةَ فِی أَوَّلِ الزَّوَالِ إِلَى الْأَرْضِ عَلَى جَمَلٍ أَفْرَقَ
یُصَالُ بِفَخِذَیْهِ أَهْلُ عَرَفَاتٍ یَمِیناً وَ
شِمَالاً وَ لَایَزَالُ كَذَلِكَ»، گویای تشبیه
و تجسیم است؛ همچنین تعبیر: «وَ الرَّبُّ یَصْعَدُ إِلَى
السَّمَاءِ» نیز دارای همین
اشکال است.
این روایت در بحارالأنوار (که انعکاسیافته از نسخه علامه مجلسی است) [٤١٥] با تفاوتهایی آمده است:
إِنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَنْظُرُ إِلَى أَهْلِ عَرَفَةَ مِنْ أَوَّلِ الزَّوَالِ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الْمَغْرِبِ وَ نَفَرَ النَّاسُ وَكَّلَ اللهُ مَلَكَیْنِ بِجبالِ الْمَأْزِمَیْنِ یُنَادِیَانِ عِنْدَ الْمَضِیقِ الَّذِی رَأَیْتَ یَا رَبِّ سَلِّمْ سَلِّمْ وَ الرَّبُّ یَصْعَدُ إِلَى السَّمَاءِ وَ یَقُولُ جَلَّ جَلَالُهُ آمِینَ آمِینَ رَبَّ الْعَالَمِینَ فَلِذَلِكَ لَاتَكَادُ تَرَى صَرِیعاً وَ لَا كَسِیرا.[٤١٦]
روشن است که در متن علامه مجلسی اشکال اول وجود ندارد، ولی اشکال دوم همچنان باقی است. با توجه به وجود عبارت «یصعد»، اشکال اول نیز به طور کلی مرتفع نمیشود، زیرا تا «ینزل» نباشد «یصعد» معنا نمیدهد؛ بنابراین، باید حذف «ینزل» را اجتهادی دانست و آن را به علامه مجلسی نسبت داد، یا نسخه ایشان را دارای اشکالی در این روایت و نسخه شیخحر را دارای دو اشکال در این متن دانست. به هر حال اضطراب این متن، ثابت است.
با توجه به پدید آمدن منحرفانی که به تحریف در اصول حدیثی میپرداختند، تحریف این روایت به دست این گروه، دور از ذهن نیست. امام رضا٧ در مقابل عرضه روایات امام صادق٧ توسط یونسبنعبدالرحمن فرمودند:
ابوالخطاب و پیروانش، احادیث ساختگی را در کتابهای امام صادق٧ میگنجاندند؛ پس حدیث منتسب به ما را که مخالف قرآن باشد نپذیرید، چون هر گاه سخن گوییم، موافق قرآن و سنت میگوییم.[٤١٧]
از آنجا که نرسی در مقابل جریان غلوّ ابوالخطاب موضعگیری داشت، احتمال
[٤١٥]. گفتنی است، نسخه علامه مجلسی از اصل مزبور، مفقود است و در دسترس نمیباشد.
[٤١٦]. بحارالانوار، ج٩٦، ص٢٦٢.
[٤١٧]. اختیار معرفة الرجال، ج٢، ص٤٨٩.