حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٨ - مدل «احسان_ سپاس» و مکانیزم تأثیر آن بر روابط اجتماعی

ب و ج) «ارتقای» روابط صمیمانه و «اصلاح» روابط خصمانه

سپاس‌گزاری، هم در فرد راضی، تأثیر مثبت بر جای می‌گذارد و هم در فرد ناراضی؛ البته تأثیر آن در این دو حالت، متفاوت است. اگر میان افراد، رابطه خوبی برقرار باشد، سپاس‌گزاری یکی از دیگری، دو پی‌آمد دارد: افزایش رضامندی و افزایش وفاداری؛ اما اگر ناراحتی و کدورتی میان آنان باشد، سپاس‌گزاری، سبب اصلاح رابطه و بازگشت عاطفه می‌شود. امام علی٧ در این باره می‌فرماید:

شُکرُکَ لِلرَّاضِی عَنکَ یَزِیدُهُ رَضىً وَ وَفَاءً، شُکرُکَ لِلسَّاخِطِ عَلَیکَ یُوجِبُ لَکَ مِنهُ صَلاَحَاً وَ تَعَطُّفاً؛[١٣٣]

سپاس‌گزاری تو از کسی که از تو راضی است، موجب رضایت و وفاداری بیشتر او می‌شود و سپاس‌گزاری تو از کسی که از تو ناخشنود است، سبب رفع ناراحتی و مهربانی او به تو می‌شود.

این حدیث نیز یک متن توصیفی است و از دو بخش تشکیل شده است که هر کدام، اثر تشکر در موقعیتی خاص را بیان می‌کنند؛ یکی موقعیت رضایت (شُکرُکَ لِلرَاضِی عَنکَ یَزیدُهُ رَضَىً وَ وَفاءً) و دیگری موقعیت سخط (شُکرُکَ لِلسَاخِطِ عَلَیکَ یُوجِبُ لَکَ مِنهُ صَلاحَاً وَ تَعَطُّفَاً).

جالب این‌که سپاس‌گزاری می‌تواند در دو موقعیت متفاوت، تأثیر مثبت
بر جای گذارد. البته میزان تأثیر آنان با یکدیگر متفاوت است. در حقیقت،
قدردانی از رفتار و اخلاق مثبت حتی به ظاهر کوچک دیگران، هم کارکرد
«ارتقایی» دارد (ارتقای سطح روابط) و هم کارکرد «درمانی و اصلاحی». جالب
این‌که، این اثرات در تحقیقات روان‌شناختی نیز به اثبات رسیده که در قسمت پایانی به آن می‌پردازیم.

د) تقویت ارتباط با خدا

مهم‌ترین نكته این‌كه سپاس‌گزاری، از طریق تقویت ارتباط با خداوند، به زندگی و روابط اجتماعی، بُعد معنوی می‌دهد و بدین وسیله، بر روابط آن‌ها تأثیر مثبت می‌گذارد. همان‌گونه كه پیش‌تر اشاره شد، اولاً، فرد احسان‌كننده، مجرای لطف


[١٣٣]. همان، ص٢٧٩، ح٦١٨٣.