حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٦ - مدل «احسان_ سپاس» و مکانیزم تأثیر آن بر روابط اجتماعی

تأمین كرده است و چه جبرانی بهتر از این! روزی امام حسن٧ به یكی از
همسایگان خود هزار درهم دادند و او در پاسخ گفت: «جزاك الله خیراً یابن
رسول‌الله!» در این هنگام حضرت به وی فرمودند: «می‌بینم كه چیزی از جبران
باقی نگذاشته‌ای.»[١٢٩]

بنابراین، اگر انسان توان مالی دارد، باید از راه مقابله برتر، احسان دیگران را سپاس گوید. اگر نتوانست، باید با زبان از وی تشكر كند. این تشكر زبانی، یا سپاس و ثنای اوست یا دعای خیر برای او.

از دعا برای احسان‌كننده، به تشكر پنهانی نیز یاد شده است. از نگاهی، سپاس‌گزاری یا پنهان است و یا آشکار. سپاس‌گزاری آشکار آن است که انسان
کار خوب دیگری را به زبان آورد و از آن به خوبی یاد کند، اما در سپاس‌گزاری پنهان، انسان نزد خداوند متعال برای او از صمیم قلب دعا می‌کند. امام زین‌العابدین٧ در این باره می‌فرماید:

أَمَا حَقُّ ذِی‌المَعرُوفِ عَلَیکَ فَإن تشکرهُ وَ تَذکُرَ مَعرُوفَهُ و تَکسِبَهُ المَقَالَةَ الحَسَنَةَ وَ تَخلِصُ لَهُ الدُّعاءَ فِیمَا بَینَکَ وَ بَینَ اللهِ عَزَّوَجَلَّ، فَإِذَا فَعَلتَ ذَلِکَ کُنتَ قَد شَکَرتَهُ سِرّاً وَ عَلانِیَةً ثُمَّ إن قَدَرتَ عَلَى مُکافَأتِهِ یَوماً کَافَیتَهُ؛[١٣٠]

حقّ کسی که به تو نیکی می‌کند این است که از او تشکر کنی، نیکی‌اش را یاد کنی و خوبی‌اش را به زبان آوری و میان خود و خدا برایش خالصانه دعا کنی. اگر چنین کنی، پنهان و آشکار از او تشکر کرده‌ای و اگر روزی توانستی نیکی او را جبران کنی، جبران کن.

این کار از سویی، عواطف مثبت شخص مقابل را به صورت مستقیم برمی‌انگیزد
و از سوی دیگر، لطف خداوند متعال را جلب می‌کند و صمیمیت را میان آن‌ها
بیشتر می‌کند.

اما برخی ممكن است از تشكر زبانی نیز ناتوان باشند. بر اساس روایت نخست، اگر چنین است، باید در درون خود احسان شخص مقابل را به یاد آورد و او را دوست بدارد. رسول خدا٦ درباره مرتبه سوم می‌فرماید:


[١٢٩]. ربیعالابرار، ج١، ص٦١٧.

[١٣٠]. الخصال، ص٥٦٨.