حدیث در فراز و فرود تاریخی خود با آسیب‌های گوناگونی مواجه شده که «جعل و وضع»، «تصحیف و تحریف» و «خلط و اضطراب» بخشی از آن‌هاست. دانشمندان برای مقابله با آسیب‌ها، راه‌هایی در پیش گرفتند که یکی از آن‌ها تألیفات نظری و تطبیقی درباره آفت‌های حدیث و شناسایی آن است. در حوزه جعل و وضع نیز نگاشته‌هایی به وجود آمد. در بسیاری از حوزه‌ها، نگاشته‌های اهل‌سنت با تألیفات شیعیان تفاوت داشت که ناشی از اختلاف در مبانی، تاریخ و نوع نگاه به حدیث بود. نگارش‌های «الموضوعات» از این جمله است. موضوعات‌نگاری سنیان بیشتر متأثر از فضای جمع و تدوین حدیث و در حقیقت، نوعی اعتراف به اشکالات زیاد حدیثی بود، ولی پردازش در حوزه «موضوعات» شیعه از فضای نشر حدیث تأثیر می‌پذیرفت. این مقاله در صدد است، جعلیات‌نگاری در اهل‌سنت را با توجه به تاریخ جمع و تدوین حدیث در میان ایشان، تحلیل کند.

تا کنون دانشمندانی از شیعه[١٥٤]، مستشرقان[١٥٥] و حتی از خود اهل‌سنت[١٥٦] درباره اعتبار احادیث سنی بحث‌هایی کرده‌اند، اما هنوز تطبیق موضوعات‌نگاری با تاریخ جمع و تدوین حدیث به عنوان یکی از راه‌های سنجش اعتبار حدیث اهل‌سنت مورد توجه قرار نگرفته؛ ابزاری که به واسطه آن، دیدگاه قدمای سنی درباره مدونات حدیثی‌ کشف می‌شود و این کشف لازمه نقد منصفانه روایات است. نوآوری دیگر این مقاله، تحلیل این نکته است که آیا موضوعات‌نگاری نشان‌دهنده ضعف حدیث اهل‌سنت است یا قوّت آن.

بر اساس ضرورت بیان‌شده، هدف این مقاله، شناخت تحلیلی حوزه موضوعات‌نگاری در اهل‌سنت است. برخی از بهره‌های دیگر این پژوهش عبارت است از: آشنایی با تاریخ جمع و تدوین حدیث در اهل‌سنت و آشنایی با بخشی

[١٥٤]. ر.ک: اضواء علی الصحیحین؛ تدوین السنة الشریفة؛ منع تدوین الحدیث؛ نظرة عابرة الی الصحاح الستة.

[١٥٥]. ر.ک: حدیث اسلامی، خاستگاه و سیر تطور؛ حدیث در نگاه خاورشناسان؛ فصل‌نامه علوم حدیث، «حدیث‌پژوهی در غرب، مقدمه‌ای در باب خاستگاه و تطور حدیث»؛ فصل‌نامه علوم حدیث، «مصنف عبدالرزاق، منبعی برای احادیث قرن نخست هجری».

[١٥٦]. ر.ک: اضواء علی السنة؛ شیخ المضیرة؛ ضحی الاسلام.