در قرن یازدهم آغاز شد، زمان آن بود که ‌این موضوع در طرز نوشته‌ها، اهمیت فزاینده‌ای بیابد. در کتاب‌هاى طبقات، به‌ویژه در تراجم، شروع به معرفى هر کدام از ده نفر ذکرشده در حدیث عشره کردند، با این وصف که به آن‌ها وعده بهشت داده شده‌ است و این‌که آن‌ها خود افراد عشرة مبشرة‌اند؛ و به طور آشکار، این دگرگونى سیر وقایع از زمانی بود که نقل سعید‌بن‌زید از حدیث عشره نسبت به نقل‌هاى دیگر این حدیث، از اولویت برخوردار مى‌شد.

از قرن دوازدهم به بعد، کتاب مستقلى به موضوع «فضایل عشره» یا «پاک‌دامنى
ده تن» اختصاص یافت[٢٣٤] و در جایگاه موضوعی مردم‌پسند، در نوشته‌های مذهبى متأخر اهل‌سنت باقى ماند.[٢٣٥] دقیقاً از این زمان است که ریشه‌هاى جعل در
توضیح اهمیت این گروه و غنى‌سازى پایه‌ها و زمینه‌هاى آن‌ها در مکتوبات حدیثى ظهور پیدا مى‌کند.[٢٣٦]

نمادگرایى عدد «ده»

ممکن است گزینش عدد «ده» در حدیث عشره، به خودی خود مهم باشد، چراکه اهمیت عدد ده به افسانه‌اى پیش از قرن ششم قبل از میلاد مسیح برمى‌گردد؛ زمانی که فیثاغورس از سائوس (٤٨٠_٥٦٠‌ پیش از میلاد) عدد ده را «عدد کامل» معرفى کرد. ممکن است چنین معناى رمزى از عدد ده، بر نویسندگان منابع اسلامى تأثیر گذاشته باشد؛ براى مثال، به نظر مى‌رسد در این حدیث، جعل رخ داده باشد، زیرا _ افراد مذکور پیش از عضو آخر _ در گروه عشره فهرست شدند، در حالی که در میان نقل‌هاى گوناگون چندان ثابت نیستند. در حقیقت، بیشتر نام‌ها در سه فهرست برابرند، اما نام ابو‌عبیدة‌بن‌جراح در دو فهرست آمده و در فهرست سومى نیامده و نام پیامبر٦، جای‌گزین نام او شده است. هرچند اندکى تزلزل در فهرست نام‌ها وجود دارد، اما احادیث عشره ثابت باقى مانده است.

[٢٣٤]. براى نمونه ر.ک: خصائص العشره؛‌ الریاض النضرة؛ سیرة النبی و اصحابه العشرة؛ الجوهر فی نسب النبی و اصحابه العشرة.

[٢٣٥]. ر.ک: من فضائل العشرة المبشرین بالجنة؛ جزیل المنة فی سیرة المبشرین بالجنة.

[٢٣٦]. براى نمونه، محب‌الدین طبری در خبرى نقل مى‌کند: «روی عن الله تعالى جمع بینا ارواح العشرة قبل خلقتهم و خلق من انواره ظاهرین وحیداُ و هو فی‌الجنة»؛ خداوند ارواح عشره را پیش از خلقت آن‌ها جمع کرده و به صورت پرنده‌ای روحانى، انوار آن‌ها را گسترانده است (الریاض النضره، ج١، ص٢٩).