حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٣ - حدیث «عشرة مبشّرة» یا استفادههای سیاسی از روایت

روایت‌هاى سعید‌بن‌زید‌بن‌نوفلى

به طور خاص، روایت سعید‌بن‌زید جالب توجه است، زیرا در روایت منسوب به وی، به دو فهرست از عشره اشاره شده است. در اولین فهرست، «افراد ده‌گانه» عبارتند ‌از: پیامبر٦، ابوبکر، عمر، عثمان، على٧، طلحه، زبیر، سعد‌بن‌ابى‌وقاص، سعید‌بن‌زید‌بن‌نوفلى و عبدالرحمن‌بن‌عوف؛[٢٣٠] ولی فهرست دوم _ که در منابع مهمّ متأخر آمده است _ شامل پیامبر٦ نیست، حال آن‌که ابو‌عبیدة‌بن‌جراح در این فهرست وجود دارد.[٢٣١]

هرچند این تفاوت بین دو فهرست وجود دارد، اما واقعیت آن است که لیست‌ها در یاد‌کرد افراد، همانند هم هستند. در بیشتر نقل‌هاى دو فهرست، سعید‌بن‌زید مى‌خواهد سوابق نُه تن از عشره را تحت عنوان «این‌همانى» _ یعنى همه مثل هم هستند _ جلوه دهد و به طور آشکار به شنوندگانش تلقین مى‌کند که او «این‌همانى از ده نفر»
را در روایت مى‌داند. وی زمانى که بر ارائه اطلاعات در‌باره شناسایى شخصیت
عضو آخر تأکید دارد، بهتر مى‌داند{تشخیص می‌دهد} که منتظر بماند تا مخاطبان، سؤال را تکرار کنند، و او از روى اکراه، خودش را به جاى آن عضو معرفى مى‌کند.
لذا این صحابه _ عضو آخر‌ فهرست _ و کسى که ظاهراً اعتبار کمى دارد،[٢٣٢] منبع اخبار سه‌گانه است. او در موقعیت یک‌سان با معروف‌ترین صحابه، همانند چهار خلیفه راشدون قرار دارد.

شهرت متأخر ایده عشره

قرینه آشکارى وجود‌ دارد که شهرت این ایده از مفهوم «ده صحابه منتخب» در اخبار اسلامى، بعداً توسعه یافته است. هرچند ‌این توسعه، بعد‌ها بر نگاشته‌هاى «السنن» و «الطبقات» نزدیک به قرن نهم، اثرگذار بوده ‌است. به طور کلى، «ده صحابه منتخب» در این حدیث، جایگاه متعادلی دارند.[٢٣٣] زمانی که تغییر و دگرگونیِ وقایع


[٢٣٠]. ر.ک: سنن ابیداود، ج٤، ص٢١١_‌ ٢١٢؛ سنن ابنماجه، ج١، ص٤٨؛ سنن ترمذی، ج٥، ص٣١٥_‌ ٣١٦.

[٢٣١]. ر.ک: سنن ترمذی، ج٥، ص٣١١_‌٣١٢.

[٢٣٢]. احمد‌بن‌حنبل در کتاب فضائل الصحابه ضرورتى نمی‌یابد که او را در میان صحابه برشمارد(ر.ک: فضائل الصحابه).

[٢٣٣]. در حالی که خلیفه بن خیاط ضرورتی نمی‌بیند تا سوابق و اطلاعات افراد وابسته به عشره را در مدخل‌ها ثبت نماید(ر.ک: کتاب الطبقات).