بر اساس روایات مزبور، اصلی‌ترین مسئله در دین، توحید است و این‌که همه
اهل توحید نجات می‌یابند. هم‌چنین منظور از اخلاص در توحید این است که از گناهانی که خداوند حرام کرده، اجتناب کند و کسی که شرک بورزد، داخل دوزخ خواهد شد.

البته برخی روایات، «مطلق» هستند و صرف توحید را منشأ سعادت اخروی و ورود به بهشت می‌دانند. در این موارد لازم است با روایات «مقید»، مشخص و بیان شود که منظور، توحید و رعایتِ حدود آن است. شاید این روایت که: «اگر کسی با صداقت، کلمه توحید را بگوید، وارد بهشت می‌شود و اگر به دروغ بگوید، در این دنیا خون و مالش حفظ می‌شود و سرانجام وارد دوزخ می‌شود»[٧٧]، تبیین روایاتِ مطلقی نظیر: «آن‌هایی که مدعیِ توحیدند و گناه هم مرتکب می‌شوند، حقیقتاً به توحید اقرار ندارند و در مدعای خویش غیرصادقند» باشد.

ولایت

بحث ولایت در حوزه‌های گوناگونی، مانند فقه، عرفان اسلامی، تفسیر و... مطرح می‌شود، اما این نوشتار، به مطالبی می‌پردازد که به عبادت و رابطه توحید و ولایت، مربوط می‌شود.

معنای لغوی

«ولیّ» بر نزدیکی دلالت می‌کند. «یَلِینى‌»، یعنی نزدیک من است. از همین باب است که به افرادی مانند: معتِق، معتَق، صاحب، حلیف، ابن‌العم، الناصر و الجار، «مولا» گفته می‌شود. «الولی» به معنای قرب است و «ولی امر اخر، فهو ولیّه»؛ یعنی هر کس در کنار امر دیگری قرار گرفت، سرپرست و ولیّ آن می‌شود. و «فلان اولی بکذا»، یعنی سزاوارتر است.[٧٨]

[٧٦] همان، ص٢٥، ح٢٣.

[٧٧]. همان، ص٢٣، ح١٨.

[٧٨]. معجم مقائیس اللغه، ج٦، ص١٤١.