حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٩ - «عبداللهبنسبا» آنچه بود و آنچه نبود
و شخصیت اسطورهای او را نپذیرفتهاند، ولی راهحل
دقیق و عملی برای حل ماجرا
ارائه نکردهاند.[٤١]
نظریه مختار
دیدگاه افراطی اول، از بُن باطل است. دیدگاه تفریطی دوم نیز _ اگرچه در نقد علمی دیدگاه اول موفق بوده است _ ، در تبیین خود، با اشکال روبهروست. دیدگاه سوم با قرائن تاریخی مناسبت ندارد و دیدگاه چهارم تنها در گزارشهای تاریخی تشکیک کرده و راهحلی ارائه نکرده است. اکنون و در تبیین «دیدگاه مختار» میگوییم: مجموعه گزارشهای شیعی و سنی که از غیر از طریق سیفبنعمر در اختیار ما قرار گرفته، حاکی از وجود فردی با نام عبداللهبنسبا با دیدگاهی افراطی و غلوآمیز درباره امیرالمؤمنین٧ است که پیروان اندکی نیز داشته است و این پیروان تا دههها پس از وی نیز وجود داشتهاند.
در کتاب رجال الکشی، پنج گزارش درباره عبداللهبنسبا وجود دارد که به عقاید غلوآمیز او اشاره کردهاند. از این مجموعه یک روایت را _ که دارای سند معتبر است _ مرور میکنیم:
حدثنی محمدبنقولویه، قال: حدثنی سعدبنعبدالله، قال: حدثنا یعقوببنیزید و محمدبنعیسى، عن ابنأبیعمیر، عن هشامبنسالم، قال: سمعت أباعبدالله٧ یقول و هو یحدث أصحابه بحدیث عبداللهبنسبأ و ما ادعى من الربوبیة فی أمیرالمؤمنین علیبنأبیطالب، فقال: انه لما ادعى ذلک فیه استتابه أمیرالمؤمنین٧ فأبی أن یتوب فأحرقه بالنار؛[٤٢]
امام صادق٧ با اصحاب خویش درباره عبداللهبنسبا و ادعای
ربوبیت امیرالمؤمنین٧ سخن گفت و فرمود: «آنگاه که او این ادعا را
کرد، امیرمؤمنان
او را به توبه واداشت و او از توبه کردن اجتناب کرد. امام٧ او را به اعدام محکوم کرد و سوزاند.»
در روایت دیگری که در مصادر اصلی حدیثی شیعه همچون تهذیب الاحکام، کتاب من لایحضره الفقیه، علل الشرایع و تحفالعقول نقل شده، به عبداللهبنسبا و پرسش او از
[٤١]. ر.ک: علی و بنوه، ص٩١-٩٢.
[٤٢]. رجال الکشی، ج١، ص٣٢٣، ش١٧١.