دکتر علی الوردی، اندیشمند عراقی (١٩١٣_ ١٩٩٥م) از منظر جامعه‌شناسی (و نه تاریخی) به قضیه عبدالله‌بن‌سبا نگریسته است. شیوه مطالعات جامعه‌شناسانه علی وردی در کتاب وعاظ السلاطین، شیوه‌ای تحلیلی و شایسته توجه است. او در این کتاب مشهور _ که در سال ١٩٥٤میلادی منتشر شد _ به تحلیل جامعه‌شناسانه انقلاب بر ضد عثمان پرداخته و گزارش‌های تاریخ الطبری درباره نقش عبدالله‌بن‌سبا در شکل‌گیری شورش‌ها بر ضد عثمان را کاویده است. او معتقد است، از منظر جامعه‌شناسی این گزارش‌ها گونه‌ای ساده‌انگاری و بلاهت در تحلیل حوادث اجتماعی است.

از منظر او خیزش‌های اجتماعی، سیر منطقی پیدایش و تکوین دارند و نمی‌توانند وابسته به فعالیت چندساله یک یهودی‌زاده تازه‌مسلمان باشند.[٣٦] بنابراین، نتیجه گرفته است که «عبدالله‌بن‌سبا» یا «ابن‌السوداء» نامی رمزآلود برای عمار‌بن‌یاسر است. ایشان در ادامه، دلایلی نیز در کتاب خویش اقامه کرده است که مدعای او را اثبات نمی‌کند.[٣٧] مدعای او در این‌همانی عبدالله‌بن‌سبا و عمار یاسر به سیه چرده بون آن دو و عدم یادکرد عبدالله‌بن‌سبا پس از شهادت عمار یاسر در جنگ صفین است. مشکل اصلی در این تحلیل، آن است که در آن از قرائن تاریخی غفلت شده است. عمار یاسر فردی با پیشینة مشخص و پدر و مادر مسلمان شهید است که ارتباطی با یمن ندارد در گزارش‌های سیف بن عمر، ابن‌سبا با عمار یاسر سخن می‌گوید. ابن‌سبا در حوادث جنگ جمل حضور ندارد ولی عمار یاسر شخصیت تأثیرگزار در جنگ صفین است که شهادت او به سپاه معاویه آسیب رساند.

گفتنی است علی وردی، اگرچه تفکر سکولار دارد، ارادت او به امیرمؤمنان٧ در جای جای کتابش مشهود است و به نظر می‌رسد فقط در تحلیل تاریخی گزارش‌های مربوط به عبدالله‌بن‌سبا دچار خطا شده است.

[٣٥]. درباره غالی بودن عبدالله‌بن‌سبا، در پایان همین مقاله، در تبیین نظریه مختار، سخن خواهیم گفت.

[٣٦]. ر.ک: وعاظ السلاطین، ص٩٨- ١٠٠.

[٣٧]. ر.ک: همان، ص١٧٧.