حدیث که بستری برای دست‌یابی به سنت است، از آغازِ صدور تا زمان دست‌رسی ما به آن، با فراز و نشیب‌های فراوانی روبه‌رو بود که این امر در زمانِ پس از انتشار، بر نحوه تعامل با آن، اثرِ چشم‌گیری خواهد گذاشت؛ از این رو، میراث حدیثی شیعه که از معصومان: به‌ جای‌ مانده، نیازمند اعتبارسنجی است.

به نظرِ فهرست‌نویسان شیعه، اصل‌نویسی یکی از مشهورترین و کهن‌ترین شیوه نگارش حدیثی شیعیان بوده است.[٣٤٣] «اصل زید نَرسی» یکی از اصول اولیه نگاشته‌شده شیعه در عصر امامان: است که امروزه تعدادی از آن‌ها با عنوان اصول ستة ‌عشر در دسترس ماست.

این نوشتار، نخست به شناسایی مؤلف و نقد و بررسی آرای گوناگون درباره شخصیت وی پرداخته، سپس میزان اعتبار اصل نرسی، اثرِ جامانده از میراث‌ حدیثیِ کهن شیعه، مورد سنجش و ارزیابی قرار می‌گیرد تا نکات مبهم درباره این اصل و مؤلف آن پاسخ داده شود. اعتبار بخشیدن به شخصیت رجالی زید نرسی به‌ عنوان راویِ مهمل در منابع رجالی، از فواید این پژوهش است.

الف) شناسایی زید نَرسی و جایگاه حدیثیِ او

نَرسی منسوب به نَرس است. «نَرس» نام نهری است که نَرس‌بن‌بهرام آن را در نزدیکی کوفه کَند و به فرات وصل کرد. در کنار این نهر روستاهایی است و گروهی از محدثان کوفه اهل این منطقه‌اند.[٣٤٤]

١. بررسی وثاقت و مذهب نرسی

زید نرسی، اهل کوفه، محدث، صاحب اصل و از اصحاب امام صادق و امام کاظم٨ است که در قرن دوم هجری می‌زیست.[٣٤٥] از زمان دقیق تولد و وفات وی

[٣٤٣]. ر.ک: سبک شناخت کتاب‌های حدیثی، ص٣١.

[٣٤٤]. ر.ک: الانساب، ص٥٨٥، رقم٣٨٢٩؛ تنقیح المقال، ج١، ص٤٧١.

[٣٤٥]. ر.ک: رجال ‌النجاشی، ص١٧٤، ش٦٠؛ فهرست الطوسی، ص٢٠١، ش٢٩٩؛ رجال ‌الطوسی، ص٢٠٦، ش٢٦٦١؛ رجال ابن‌غضائری، ص٦١، ش٥٢.