حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠٥ - روش فقه الحدیثی علامه مجلسی(ره) در مرآة العقول

خوانده است؛ به همین دلیل، در احادیث نیز _ که به زبان عربی است _ باید به این نکته توجه داشته باشیم.

علامه مجلسی(ره) به موارد متعددی از این مباحث اشاره کرده است که در این‌جا به بعضی نکات، از جمله «مجازها» و «کنایات» اشاره می‌شود.

توجه به مجازها: «مجاز» عبارت است از: استعمال لفظ در معنایی که برای آن وضع نشده است و به همراه قرینه، مانع از اراده معنای حقیقی است.[٣٠١]

استفاده از مجاز و صنایع ادبی جایگاه ویژه‌ای دارد و در قرآن هم متعدد
استفاده شده است.[٣٠٢] مجاز در کلام، موجب تفکر و تأمل شده و باعث
زیبایی و جذابیت سخن نیز می‌شود؛ البته وجود آن‌ها در کلام برای افراد نا‌آشنا
به زبان، باعث می‌شود درک معنای حقیقی آن مشکل شده و نتوان به فهم درستی
از آن رسید. می‌توان گفت، تعبیرات مجازی گونه‌ای اصطلاح هستند که مفید
معنای مستقلی‌اند.

نمونه ١: امام سجاد٧ در حدیثی می‌فرمایند:

إِنَّ الدُّنْیا قَدِ ارْتَحَلَتْ مُدْبِرَةً وَ إِنَّ الْآخِرَةَ قَدِ ارْتَحَلَتْ مُقْبِلَةً وَ لِکلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا بَنُونَ فَکونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الْآخِرَةِ وَ لَا تَکونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الدُّنْیا...؛[٣٠٣]

به راستی که دنیا کوچ کرده و می‌رود و آخرت روی آورده و می‌آید، و هر کدام
از آن‌ها فرزندانی دارند؛ پس شما، از فرزندان آخرت باشید و از فرزندان دنیا نباشید... .

مجلسی(ره) ذیل این روایت، به این نکته بلاغی اشاره کرده و می‌نویسد:

امام سجاد٧ لفظ «بنون» را برای بندگان، نسبت به دنیا و آخرت استعاره آورده‌اند و آن‌ها را به خاطر میلشان به دنیا و آخرت، به میل فرزند به والدش تشبیه کرده‌اند؛ یعنی همان‌گونه که فرزند به طرف والدینش کشیده می‌شود و به سمت آنان می‌رود، انسان‌ها هم به سمت دنیا یا آخرت می‌روند و به طرف آن کشیده می‌شوند، و در این‌جا حضرت توصیه می‌کنند که: از فرزندان آخرت باشید و به


[٣٠١]. مختصر المعانی، ص٢٤٣.

[٣٠٢]. اسراء، آیه ٧٢؛ زمر، آیه ٢٦؛ اعراف، آیه ١٧٥ و....

[٣٠٣]. الکافی، ج٢، ص١٣٢، ح١٥.