نمونه ١: در روایتی از امام صادق٧ نقل شده است: «اشرک بَینَ الْأَوْصِیاءِ وَ الرُّسُلِ فِی الطَّاعَةِ.»[٢٩٣] علامه مجلسی(ره) ذیل این حدیث، این‌گونه توضیح داده‌اند:

واژه «اشرک» هم می‌تواند به صیغه امر باشد، هم ماضی مجهول و هم ماضی معلوم که در دو صورتِ امر بودن و ماضی معلوم بودن، فاعل، ضمیری است که به «الله» برمی‌گردد، ولی اظهر این است که آن را به صیغه ماضی مجهول قرار دهیم؛ به این معنا که وجوب اطاعت، مختص به انبیا نیست و اوصیا هم در وجوب اطاعت، مشترک با انبیا هستند؛ یعنی اطاعت از آن‌ها هم واجب است.[٢٩٤]

علامه در موارد متعددی، صیغه و وزن واژه‌های به‌کار‌برده‌شده در احادیث را مشخص می‌کند تا خواننده در فهم معنای آن دچار اشتباه نشود، چون شناخت صیغه و باب هر واژه، در فهم لغت تأثیر به‌سزایی دارد.

نمونه ٢: برای مثال، در حدیثی که عبارت: «إِنَّمَا یدَاقُّ اللهُ الْعِبَادَ فِی الْحِسَابِ»[٢٩٥] آمده است، ایشان در شرح آن فرموده است: «یداق الله از "المداقة" باب مفاعله از ریشه "الدقة" است.»[٢٩٦]

٣. بهره‌گیری از دانش نحو

آشنایی با قواعد علم نحو و توجه به اعراب و نقش کلمات در جمله، در فهم معنای حدیث بسیار مؤثر و لازم است و ناآشنایی یا بی‌توجهی به آن، معنای جمله و حدیث را به طور کلی تغییر می‌دهد یا نامفهوم می‌کند. علامه مجلسی(ره) در شرح احادیث، به این مطلب عنایت داشته و نکات نحوی را متذکر شده است.

نمونه ١: در حدیثی، از امام صادق٧ نقل شده است:

أَیمَا عَبْدٍ أَقْبَلَ قِبَلَ مَا یحِبُّ اللهُ عَزَّوَجَلَّ أَقْبَلَ اللهُ قِبَلَ مَا یحِبُّ وَ مَنِ اعْتَصَمَ بِاللهِ عَصَمَهُ اللهُ وَ مَنْ أَقْبَلَ اللهُ قِبَلَهُ وَ عَصَمَهُ لَمْ‌یبَالِ لَوْ سَقَطَتِ السَّمَاءُ عَلَی الْأَرْضِ أَوْ کانَتْ نَازِلَةٌ نَزَلَتْ عَلَی أَهْلِ الْأَرْضِ فَشَمِلَتْهُمْ بَلِیةٌ کانَ فِی حِزْبِ اللهِ بِالتَّقْوَی مِنْ کلِّ بَلِیةٍ أَ لَیسَ اللهُ

[٢٩٣]. الکافی، ج١، ص١٨٦، ح٥.

[٢٩٤]. مرآة العقول، ج٢، ص٣٢٥.

[٢٩٥]. الکافی، ج١، ص١١، ح٧.

[٢٩٦]. مرآة العقول، ج١، ص٣٤.