«... ما لَكُمْ إذا قيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فى‌ سَبيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ الَى الْأَرْضِ أَرَضيتُمْ بِالْحَيوةِ الدُّنْيا مِنَ الْاخِرَةِ فَما مَتاعُ الْحَيوةِ الدُّنْيا فِى الْاخِرَةِ إلَّا قَليلٌ» (توبه: ٣٨)
چرا هنگامى كه به شما گفته مى‌شود براى جنگ در راه خدا بسيج شويد، گويى به زمين چسبيده‌ايد؟ آيا به جاى زندگى اخروى به زندگى دنيا راضى شده‌ايد؟ كالاى اين دنيا در برابر كالاى آن دنيا جز اندكى هيچ نيست.
در جنگ احد با پايان گرفتن نبرد و مشخص شدن علت شكست، محافظان تنگه كه به خاطر ترك موضع خود مورد موآخذه قرار گرفته بودند، در جواب گفتند: «ترسيديم از غنايم محروم شويم.» «١» سخن اين افراد، نمايانگر آن است‌كه دنيادوستى عدّه‌اى از نيروها مى‌تواند سرنوشت جنگ را تغيير داده آن را به سود دشمن به پايان برساند.
ب. بهانه‌جويى‌ بعضى از افراد با بهانه‌جويى، از حضور در ميدان نبرد شانه خالى مى‌كنند و به اين ترتيب از اجراى دستورات فرمانده سرباز مى‌زنند.
در نبرد تبوك، عدّه‌اى از فرمان پيامبر (ص) سرپيچى كرده و با ابراز بهانه‌هاى گوناگون، در مدينه ماندند. قرآن كريم اين افراد را به‌شدّت مورد سرزنش قرار داده مى‌فرمايد:
«فَرِحَ الُمخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللَّهِ وَ كَرِهُوا أَنْ يُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فى‌ سَبيلِ اللَّهِ وَ قالُوا لا تَنْفِرُوا فِى الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرّاً لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ» (توبه: ٨١)
تخلف كنندگان، از مخالفت با رسول خدا (ص) خوشحال شدند و خوش نداشتند كه با اموال و جانهاى خود در راه خدا جهاد كنند و [به يكديگر و به مؤمنان‌] گفتند: در اين گرما [به‌سوى جهاد] حركت نكنيد. به آنها بگو آتش جهنم گرمتر از اين است، اگر بفهمند.
على (ع) نيز به بهانه‌جويى چنين افرادى اشاره كرده، مى‌فرمايد:
«فَاذا أَمَرْتُكُمْ بِالسَّيْرِ إِلَيْهِمْ فى‌ ايَّامِ الْحَرِّ قُلْتُمْ: هذِهِ حَمارَّةُ الْقَيْظِ، أَمْهِلْنا يُسَبَّخْ عَنَّا الْحَرُّ، وَ إذا أَمَرْتُكُمْ بِالسَّيْرِ الَيْهِمْ فِى الشِّتاءِ قُلْتُمْ: هذِهِ صبارَّةُ القُرِّ أَمْهِلْنا يَنْسَلِخْ عَنَّا الْبَرْدُ» «٢»