سياست خارجى ايران قبل وبعد از انقلاب - پور قلی، محسن - الصفحة ٢٢
داراييها، افزايش يا كاهش تعرفههاى گمركى از اين شيوه استفاده مى كنند. «١» ٣- نظامى: ابزار نظامى بطور معمول آخرين ابزارى است كه دولتها از آن استفاده مىكنند. در بعضى مواقع نيز، دولتها بطور همزمان از تمامى حربههاى فرهنگى، تبليغاتى، اقتصادى و نظامى بهره مىگيرند. گاهى تصوّر مىشود كه جنگ، پايان ديپلماسى است ولى ممكن است در خلال جنگ، ديپلماسى فعّال شده و بطور همزمان از سياست تنبيه و تشويق استفاده شود. استفاده از اين حربه، تابع امكانات و تواناييهاى موجود در يك كشور است. توسّل به تهديد و يا اشاره به آن، اعطاى كمكهاى نظامى و تسليحاتى در انواع مختلف از مصاديق ابزار نظامى در سياست خارجى است. «٢» ٤- تبليغاتى- فرهنگى: اين ابزار نيز يكى از اهرمهاى مؤثر در اجراى سياست خارجى كشورهاست. مخاطبان حربه تبليغاتى، بطور معمول ملّتها هستند. دولتها در استفاده از اين حربه سعى مىكنند به تدريج رفتار ملّتها را تحت تأثير قرار دهند.
حربههاى تبليغاتى به صورت مستقيم يا غيرمستقيم با استفاده از شيوههاى پيچيده، توسط افراد حرفهاى و كارآزموده، از طريق خبرگزاريها، روزنامهها، مجلّات بينالمللى و شبكههاى راديو و تلويزيون اجرا مىشود. «٣» اعطاى بورسيههاى تحصيلى، حمايت از روابط مؤسسات فرهنگى و اجتماعى بين كشورها، تبادل كتاب، نشريات، فيلم، تشويق جهانگردى و تقويت توريسم، تأسيس نمايندگيهاى فرهنگى در كشورها و نيز ملاقاتهاى دوجانبه «٤» از جمله ابزارهاى فرهنگى- تبليغى متداول مىباشند.
عوامل مؤثر بر سياست خارجى كشورها در تدوين واجراى سياست خارجىشان ناگزيرند برخى عوامل و شرايط را