(توبه/ ١٦)
أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تُترَكُواْ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُواْ مِنكُمْ وَ لَمْ يَتَّخِذُواْ مِن دُونِ اللَّهِ وَ لَا رَسُولِهِ وَ لَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً وَ اللَّهُ خَبِيرُ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٦)
آيا پنداشته‌ايد كه به خود واگذار مى‌شويد، و خداوند كسانى را كه از ميان شما جهاد كرده و غير از خدا و فرستاده او و مؤمنان، محرم اسرارى نگرفته‌اند، معلوم نمى‌دارد؟ و خدا به آنچه انجام مى‌دهيد آگاه است.
١. امتحان و تمايز مؤمنان راستين، فلسفه وجوب جهاد: اين آيه همچون تعليل ديگرى بر وجوب قتال است تا مؤمنان به جهاد ترغيب شوند. در اين آيه حقيقت اين امر بيان مى‌شود كه دنيا سراى امتحان و ابتلاست و مراتب قرب به خداوند تنها به ازاى ايمان خالص به خداوند و آياتش داده مى‌شود و خلوص ايمان نيز جز به امتحان ظاهر نمى‌شود. ازاين رو، مدعيان فروختن جان و مال به بهاى بهشت، بايد با كارزار امتحان شوند تا صادق از كاذب متمايز گردد. پس، مؤمنان بايد فرمان جهاد را امتثال كنند، بلكه در امتثال آن از يكديگر پيشى‌گيرند تا حقيقت ايمانشان آشكار شود. ١ ام حسبتم أن تتركوا و لمّا يعلم اللّه الذين جاهدوا منكم‌ ١. الميزان ٩/ ١٦٠- ١٦١.
٢. اخلاص، شرط جهاد: وجه ارتباط اين آيه با آيات پيشين اين است كه چون خداوند در آيات قبل به قتال فرمان داد، در اين آيه شرط آن يعنى اخلاص و قطع ارتباط با كافران را بيان فرمود تا پيروزى به دست آيد و مجاهدان‌مخلص سزاوار پاداش گردند. ١ مقصود از بيان عبارت «ولم يتخذوا من دون اللّه ولا رسوله و لا المؤمنين وليجة» اين است كه گاه مجاهد جهاد مى‌كند، امّا اخلاص نمى‌ورزد و او كسى است كه جز خدا، پيامبر و مؤمنان براى خود محرم اسرار گرفته است. هدف از وجوب قتال، قتال تنها نيست، بلكه هدف اين است كه براى اطاعت امر خداوند بجنگد. ٢ ولم يتّخذوا من دون الله و لا رسوله و لا المؤمنين وليجة ١. مجمع البيان ٥- ٦/ ٢٠. ٢. الكبير ١٦/ ٦.