ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٢٧٩ - ٢ - جمع و تدوين حديث

« نخستين كسى كه حديث نبوى را در اسلام جمع كرده ابو رافع مولى پيغمبر ( صلَّى الله عليه و آله و سلَّم ) است . ليكن حافظ جلال سيوطى در كتاب « تدريب الراوى » آنجا كه تدوين حديث را در آغاز سال صدم هجرى پنداشته به اشتباه رفته است . عبارت « تدريب الراوى » بدين مفاد است « اما تدوين حديث در آغاز سال صد در خلافت عمر عبد العزيز و به فرمان او ابتداء شده است در صحيح بخارى در « ابواب علم » چنين آمده است « و كتب عمر بن عبد العزيز إلى ابى بكر بن حزم « انظر ما كان من حديث رسول الله صلَّى الله عليه و آله و سلَّم فاكتبه فانى خفت دروس العلم و ذهاب العلماء » و ابو نعيم در تاريخ اصفهان بدين عبارت آورده « كتب عمر بن عبد العزيز إلى الآفاق انظروا حديث رسول الله فاجمعوه » در فتح البارى گفته است از اين مطلب آغاز تدوين حديث نبوى استفاده مىشود بعد چنين افاده كرده كه نخستين كسى كه آن را به فرمان عمر بن عبد العزيز تدوين كرده ابن شهاب بوده است » .
« اين بود آن چه سيوطى در تدريب گفته است من مىگويم : خلافت عمر بن عبد العزيز دو سال و پنج ماه بوده است كه از دهم صفر سال نود و هشتم يا نود و نهم شروع شده و به سال صد و يك در پنجم يا ششم رجب و به قولى در بيستم آن به مرگ او پايان يافته است زمانى كه او فرمان داده باشد تاريخى ندارد و هيچ كس نقل نكرده كه در زمان او فرمان او در بارهء تدوين حديث به كار بسته شده باشد . و آن چه را حافظ ابن حجر ياد كرده از راه حدس و گمان است نه از باب نقل و يقين به اين كه فرمان او مورد عمل شده باشد چه اگر علماء حديث بر چنين نقلى بر مىخوردند و آن را به يقين در مىيافتند تصريح نمىكردند كه ابتداء تدوين حديث پيغمبر ( صلَّى الله عليه و آله و سلَّم ) :
بطور انفراد ، در سال دويست بود چنان كه شيخ الاسلام و غير او ، بدين مطلب اعتراف كرده و گفته است نخستين كسى كه آثار را جمع آورده ابن جريج در مكه و ابن اسحاق يا مالك در مدينه و ربيع بن صبيح يا سعيد بن عروبه يا حماد بن سلمه