تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٢ - تفسير سرچشمه فساد، اعمال خود مردم است!

گفته‌اند بحر به معنى مناطق حاصلخيز و پر باغ و زراعت است.

ما دليلى بر اينگونه تكلفات نمى‌بينيم، چرا كه" بحر" معنى معروفى دارد كه همان دريا است و فساد در آن، ممكن است به صورت كمبود مواهب دريايى و يا ناامنى‌ها و جنگهايى كه در درياها به وقوع مى‌پيوست باشد.

در حديثى از امام صادق ع مى‌خوانيم:

حيات دواب البحر بالمطر فاذا كف المطر ظهر الفساد فى البحر و البر، و ذلك اذا كثرت الذنوب و المعاصى:

" زندگى موجودات دريا به وسيله باران است هنگامى كه باران نبارد هم خشكى‌ها به فساد كشيده مى‌شود، و هم دريا، و اين هنگامى است كه گناهان فزونى گيرد"! [١] البته آنچه در اين روايت آمده بيان يك مصداق روشن از فساد است، و نيز آنچه در رابطه با نزول باران و حيات حيوانات دريايى در اين حديث ذكر شده مساله‌اى است كه دقيقا به تجربه رسيده كه هر وقت باران كمتر ببارد ماهى در دريا كم خواهد شد، و حتى از بعضى از ساحل‌نشينان شنيديم كه مى‌گفتند:" فايده باران براى دريا بيش از فايده آن براى صحرا است"! در زمينه رابطه فساد بر و بحر با گناهان مردم تحليلهاى ديگرى داريم كه به خواست خدا در بحث نكات خواهد آمد.

*** در آيه بعد براى اينكه مردم شواهد زنده‌اى را در مساله ظهور فساد در زمين به خاطر گناه انسانها با چشم خود بينند، دستور" سير در ارض" را مى‌دهد و به پيامبر ص مى‌فرمايد:" بگو شما در روى زمين به گردش پردازيد، حال امتهاى پيشين را جستجو كنيد، و اعمال و سرنوشت آنها را مورد بررسى قرار دهيد ببينيد عاقبت كسانى كه قبل از شما بودند به كجا رسيد"؟! (قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلُ‌).

---

[١] تفسير قمى طبق نقل تفسير الميزان جلد ١٦ صفحه ٢١٠.