تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٩ - نكته تاثير نماز در تربيت فرد و جامعه

ظاهر اين است كه معاذ بن جبل اين سخن را از كلام پيامبر ص استفاده كرده زيرا خود او نقل مى‌كند كه از پيامبر خدا پرسيدم: كدام عمل از همه اعمال برتر است فرمود:

ان تموت و لسانك رطب من ذكر اللَّه عز و جل:

" اينكه به هنگام مردن زبان تو به ذكر خداوند بزرگ مشغول باشد.

و از آنجا كه نيات انسانها و ميزان حضور قلب آنها در نماز و سائر عبادات بسيار متفاوت است در پايان آيه مى‌فرمايد:" و خدا مى‌داند چه كارهايى را انجام مى‌دهيد" (وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ‌).

چه اعمالى را كه در پنهان انجام مى‌دهيد يا آشكار، چه نياتى را كه در دل داريد، و چه سخنانى كه بر زبان جارى مى‌كنيد.

نكته: تاثير نماز در تربيت فرد و جامعه‌

گر چه نماز چيزى نيست كه فلسفه‌اش بر كسى مخفى باشد، ولى دقت در متون آيات و روايات اسلامى ما را به ريزه‌كاريهاى بيشترى در اين زمينه رهنمون مى‌گردد:

١- روح و اساس و هدف و پايه و مقدمه و نتيجه و بالآخره فلسفه نماز همان ياد خدا است، همان" ذكر اللَّه" است كه در آيه فوق بعنوان برترين نتيجه بيان شده است.

البته ذكرى كه مقدمه فكر، و فكرى كه انگيزه عمل بوده باشد، چنان كه در حديثى از امام صادق ع آمده است كه در تفسير جمله‌ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ فرمود:

ذكر اللَّه عند ما احل و حرم‌

" ياد خدا كردن به هنگام انجام حلال و حرام" (يعنى به ياد خدا بيفتد به سراغ حلال برود و از حرام چشم بپوشد) [١]

[١] بحار الانوار جلد ٨٢ صفحه ٢٠٠.