تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٠ - تفسير

اين استثناها گويا براى اين است كه خداوند نشان دهد با تمام تاثيرى كه در عالم اسباب آفريده، نبايد در عالم اسباب گم شوند، و نبايد فراموش كنند كه در پشت اين دستگاه، دست نيرومند ديگرى است كه آن را مى‌گرداند.

گاه چنان سخت مى‌گيرد كه هر چه انسان مى‌كوشد و به هر درى مى‌زند، همه درها را به روى خود بسته مى‌بيند، و گاه آن چنان آسان مى‌گيرد كه هنوز به سراغ درى نيامده در برابر او باز مى‌شود!.

اين امر كه در زندگى خود كم و بيش با نمونه‌هاى آن روبرو بوده‌ايم علاوه بر اينكه با غرور نعمت و ياس ناشى از فقر مبارزه مى‌كند، دليلى است بر اينكه در ما وراى اراده و خواست ما دست نيرومند ديگرى در كار است.

لذا در پايان آيه مى‌گويد:" در اين نشانه‌هايى است از قدرت و عظمت خدا براى قومى كه ايمان مى‌آورند" (إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ‌).

بعضى از مفسران سخنى به اين مضمون نقل كرده‌اند كه از عالمى پرسيدند:

ما الدليل على ان للعالم صانعا واحدا؟:" چه دليلى داريم كه عالم را خالقى يكتا است"؟ گفت: به سه دليل: ذل اللبيب، و فقر الاديب، و سقم الطبيب!:" عقب ماندگى افراد هوشيار، و تنگدستى افراد هنرمند و سخنور، و بيمارى طبيبان"! [١] آرى وجود اين استثناها نشانه اين است كه كار به دست ديگرى است، چنان كه در حديث معروفى از على ع مى‌خوانيم:

عرفت اللَّه سبحانه بفسخ الغرائم و حل العقود و نقض الهمم:

" من خداوند سبحان را از آنجا شناختم كه (گاه) تصميمهاى محكم، فسخ مى‌شود و گاه گره‌ها گشوده و اراده‌هاى قوى نقض مى‌گردد و ناكام مى‌ماند" [٢]

[١] تفسير" روح البيان" جلد ٧ صفحه ٣٩ ذيل آيه مورد بحث.

[٢]" نهج البلاغه" كلمات قصار جمله ٢٥٠.