تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٣ - تفسير عاقبت بدكاران

است كه در آنجا حجابها كنار ميرود و انسان با شهود باطنى خدا را به عظمت مى‌شناسد.

*** و از آنجا كه تعبيرها به" اجل مسمى" بيانگر اين حقيقت است كه به هر حال زندگى اين جهان دوام بقايى ندارد و اين هشدارى است به همه دنياپرستان در آيه بعد چنين اضافه مى‌كند" آيا آنها سير در زمين نكردند تا بنگرند عاقبت كسانى كه پيش از آنها بودند به كجا كشيده شد" (أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ‌).

" همانها كه نيرويى بيشتر از اينان داشتند، و زمين را دگرگون ساختند و بيش از آنچه اينها آباد كردند آنها عمران نمودند" (كانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ أَثارُوا الْأَرْضَ وَ عَمَرُوها أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوها).

" و پيامبران آنها با دلائل آشكار به سوى آنها آمدند" (و جاءتهم رسلهم بالبينات).

اما آنها خيره‌سرى كردند، و در برابر حق تسليم نشدند و به مجازات دردناك الهى مبتلا گشتند.

" خداوند به آنها هرگز ستم نكرد، ولى آنها به خويشتن ظلم و ستم مى‌كردند" (فَما كانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ‌).

تفسير نمونه ؛ ج‌١٦ ؛ ص٣٧٣

واقع قرآن اشاره به اقوامى مى‌كند كه نسبت به مشركان معاصر پيامبر برترى چشمگيرى از نظر قدرت و نيروى جسمى و مالى داشتند، و سرنوشت دردناك آنها را درس عبرتى براى اينها قرار مى‌دهد.

جمله‌ أَثارُوا الْأَرْضَ‌ (زمين را زير و رو كردند) ممكن است اشاره به شخم كردن زمين براى زراعت و درختكارى، يا كندن نهرها و قناتها، و يا بيرون آوردن شالوده عمارتهاى بزرگ و يا همه اينها باشد، چرا كه جمله" اثاروا الارض" مفهوم‌