تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٢ - تفسير آيا معجزه قرآن كافى نيست؟!

جهنم ناامنى و ناآرامى، جهنم ظلم و بيدادگرى، و جهنم هوى و هوسهاى سركش! ديگر اينكه طبق ظاهر آيات قرآن جهنم هم اكنون موجود است و طبق تحليلى كه قبلا داشته‌ايم در باطن و درون اين دنيا است و به اين ترتيب حقيقتا كافران را احاطه كرده است، در آيه ٥ و ٦ و ٧ سوره تكاثر نيز به آن اشاره شده: كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ‌:" اين چنين نيست اگر علم اليقين مى‌داشتيد دوزخ را مشاهده مى‌كرديد سپس آن را به عين اليقين مى‌ديديد [١]

*** سپس مى‌افزايد:" آن روز كه عذاب الهى از بالاى سر و از پائين پا آنها را فرا مى‌گيرد، و به آنها مى‌گويد بچشيد آنچه را كه عمل مى‌كرديد روز سخت و دردناكى است" (يَوْمَ يَغْشاهُمُ الْعَذابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ وَ يَقُولُ ذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌) [٢] اين آيه ممكن است توضيحى براى احاطه عذاب جهنم در قيامت نسبت به كفار باشد، و ممكن است بيانى مستقل براى آن عذاب دردناك آنان محسوب گردد كه امروز بر اثر اعمالشان آنها را احاطه كرده و فردا ظاهر و آشكار مى‌شود.

به هر حال اينكه مى‌فرمايد" اين عذاب از بالاى سر و پائين پاها است" و بقيه جهات و جوانب را ذكر نمى‌كند در حقيقت به خاطر وضوح مطلب و روشنى بحث است، بعلاوه هنگامى كه شعله‌هاى آتش از پائين پا زبانه كشد و از بالا بر سر آنها فرو ريخته شود تمام بدن آنها را احاطه خواهد كرد، و تمام جوانب و اطراف را نيز مى‌پوشاند.

---

[١] براى توضيح بيشتر در اين زمينه به جلد سوم تفسير نمونه صفحه ٩٢ به بعد (ذيل آيه ١٣٣ سوره آل عمران) مراجعه فرمائيد.

[٢] بعضى از مفسران" يوم" را ظرف براى فعل مقدرى دانسته‌اند و بعضى ديگر آن را متعلق به" محيطة" مى‌دانند.