تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٩ - تفسير مايوسان از رحمت خدا

با اينكه رحمت الهى بر غضبش پيشى گرفته اما در اينجا نخست سخن از عذاب مى‌گويد بعد رحمت، چرا كه در مقام تهديد است، و مناسب مقام تهديد، همين است.

در اينجا اين سؤال پيش مى‌آيد كه چگونه اول سخن از عذاب و رحمت مى‌گويد و بعد سخن از بازگشت مردم به سوى او، در حالى كه قضيه بر عكس است، نخست مردم در پيشگاه او حاضر مى‌شوند و بعد مشمول رحمت يا عذاب مى‌گردند، و شايد همين امر سبب شود كه بعضى اين عذاب و رحمت را عذاب و رحمت دنيا بدانند.

در پاسخ مى‌گوئيم: عذاب و رحمت به قرينه آيات قبل و بعد ظاهرا همان عذاب و رحمت قيامت است، و جمله" إِلَيْهِ تُقْلَبُونَ‌" مى‌تواند اشاره به دليل آن باشد، يعنى چون بازگشت همه شما به سوى او است و حساب و كتابتان نزد او، پس عذاب و رحمت نيز در اختيار او و با اراده او است.

اين معنى نيز بعيد نيست كه عذاب و رحمت در اين آيه مفهوم وسيعى داشته باشد كه عذاب و رحمت دنيا و آخرت را شامل شود.

اين نكته نيز روشن است كه مراد از جمله" مَنْ يَشاءُ" (هر كه را بخواهد) همان مشيت توأم با حكمت است يعنى هر كه را شايسته و مستحق بداند كه مشيت خدا بى حساب نيست و هماهنگ با شايستگيها و استحقاقها است.

جمله" تقلبون" از ماده" قلب" در اصل به معنى دگرگون ساختن چيزى از صورتى به صورت ديگر است، و از آنجا كه در قيامت انسان از صورت خاك بيجان به صورت موجود زنده كاملى در مى‌آيد، اين تعبير در مورد آفرينش مجدد او آمده است.

اين تعبير ممكن است اشاره به اين نكته نيز بوده باشد كه در سراى آخرت انسان آن چنان دگرگون و زير و رو مى‌شود كه باطنش ظاهر مى‌گردد و اسرار