تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٠ - تفسير روزهاى حساس زندگى

ولى براى اينكه تصور نشود معنى اين سخن جبر و الزام و سلب آزادى بشر است، بلافاصله اضافه مى‌كند:" او عزيز حكيم است" (وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ‌) به مقتضاى عزت و قدرتش، بر هر چيز تواناست، و هيچكس را تاب مقاومت در برابر اراده او نيست، اما به مقتضاى حكمتش بى‌جهت و بى‌دليل كسى را هدايت و يا كسى را گمراه نمى‌سازد، بلكه گامهاى نخستين با نهايت آزادى اراده در راه سير الى اللَّه از ناحيه بندگان برداشته مى‌شود و سپس نور هدايت و فيض حق بر قلب آنها مى‌تابد همانگونه كه در سوره عنكبوت آيه ٦٩ كه‌ وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا:" آنها كه در راه ما مجاهده كردند بطور قطع آنها را هدايت به راههاى خويش خواهيم كرد".

همچنين آنها كه با لجاجت و تعصب و دشمنى با حق و غوطه‌ور شدن در شهوات و آلوده شدن به ظلم و ستم، شايستگى هدايت را از خود سلب كرده‌اند، از فيض هدايت محروم، و در وادى ضلالت، گمراه مى‌شوند، همانگونه كه مى‌فرمايد:

كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ‌:" اين چنين خداوند گمراه مى‌كند هر اسرافكار آلوده به شك و ترديد را" (غافر- ٣٤).

و نيز مى‌فرمايد: وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ‌:" خداوند با آن گمراه نمى‌كند مگر فاسقين را" (بقره- ٢٦).

و نيز مى‌فرمايد: وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ‌:" خداوند ستمگران را گمراه مى‌سازد" (ابراهيم- ٢٧).

و به اين ترتيب سرچشمه هدايت و ضلالت بدست خود ماست.