تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٠ - حوادث" قطعى" و" قابل تغيير"

آيه فوق در آخرين جمله خود به آنها پاسخ مى‌گويد كه" براى هر زمانى حكم و قانونى مقرر شده" (تا بشريت به مرحله بلوغ نهايى برسد و آخرين فرمان صادر شود) (لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ‌).

بنا بر اين جاى تعجب نيست كه يك روز تورات را نازل كند، و روز ديگر انجيل را، و سپس قرآن را، چرا كه بشريت در زندگى متحول و متكامل خود، نياز به برنامه‌هاى متفاوت و گوناگونى دارد.

اين احتمال نيز وجود دارد كه جمله‌ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ‌ پاسخى بوده باشد به ايراد كسانى كه مى‌گفتند: اگر پيامبر راست مى‌گويد چرا مجازات و عذاب الهى، مخالفانش را از پاى در نمى‌آورد، قرآن به آنها پاسخ مى‌دهد كه هر چيزى زمانى دارد و بى‌حساب و كتاب نيست، زمان مجازات نيز به موقع فرا مى‌رسد. [١]

*** آيه بعد به منزله تاكيد و استدلالى است بر آنچه در ذيل آيه قبل گفته شد و آن اينكه هر حادثه و هر حكم و فرمانى، زمان معينى دارد كه گفته‌اند: ان الامور مرهونة باوقاتها و اگر مى‌بينى بعضى از كتب آسمانى جاى بعض ديگر را مى‌گيرند به خاطر آنست كه" خداوند هر چيزى را بخواهد محو مى‌كند همانگونه كه به مقتضاى اراده و حكمت خويش امورى را اثبات مى‌نمايد، و كتاب اصلى و ام الكتاب نزد او است" (يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ‌).

*** سرانجام به عنوان تاكيد بيشتر در مورد مجازاتهايى كه پيامبر ص وعده مى‌داد و آنها انتظارش را مى‌كشيدند و حتى ايراد مى‌كردند كه چرا اين وعده‌هاى‌

---

[١] البته مطابق اين معنى بايد- همانگونه كه بعضى از مفسران گفته‌اند- قائل به تقديم و تاخير در جمله فوق شد و گفت در تقدير" لكل كتاب اجل" بوده است (دقت كنيد).