اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٦ - تفسير و جمع بندى

حبل اللَّه همان ارتباط با خدا است كه از طريق قرآن و پيغمبر و آلش حاصل مى‌شود.

درست است كه اين آيه سخن از دوستى مسلمين با يكديگر و ترك دشمنى‌ها مى‌گويد، ولى مسلّم است در صورتى كه انسان در انزوا به سر برد، دوستى و اتحاد و اعتصام همه گروه‌ها به حبل‌اللَّه مفهومى نخواهد داشت، و جالب اينكه قرآن در آيه فوق، عداوت را يك سنّت عصر جاهلى مى‌شمرد، و دوستى و محبّت را از ويژگى‌هاى اسلام و مى‌فرمايد: در گذشته دشمن بوديد و امروز برادر يكديگريد. و در ذيل آيه تأكيد بيشترى بر اين معنى مى‌فرمايد؛ در گذشته شما بر لب حفره‌اى از آتش بوديد و خداوند شما را از آنجا برگرفت و نجات داد، اين گونه خداوند آيات خود را بر شما آشكار مى‌سازد تا هدايت شويد. (وَ كُنْتُمْ عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَانْقَذَكُمْ مِنْها).

اين نكته نيز شايان دقت است كه اسلام رابطه مسلمين را با يكديگر رابطه دوستى نمى‌شمرد بلكه آن را رابطه برادرى كه نزديك‌ترين رابطه عاطفى دو انسان به يكديگر بر اساس مساوات و برابرى است مى‌داند.

بديهى است برادران پر محبت و پر جوش هرگز نمى‌توانند دور از يكديگر و بى خبر از هم زندگى كنند، حتماً با اين پيوند عاطفى نزديك در كنار هم خواهند بود.

نكته مهم ديگر اين كه هرگز مسائل مادى نمى‌تواند رمز وحدت و سبب ارتباط محكم اجتماعى باشد، چرا كه امور مادى هميشه منشأ تنازع و اختلاف است، تقاضاهاى مردم نامحدود، و امور مادى محدود است. و همه اختلافات از آن برمى‌خيزد، ولى حبل اللَّه و رابطه با خدا كه يك امر معنوى روحانى است، مى‌تواند بهترين رابطه عاطفى را ميان انسان‌ها از هر قوم و نژاد و زبان و گروه اجتماعى برقرار سازد.

در دوّمين آيه، سخن از سرنوشت دردناك كسانى مى‌گويد كه از جامعه مؤمنين و مسلمين جدا مى‌شود و راه مستقل براى خود بر مى‌گزيند، مى‌گويد: كسى كه بعد از