اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢١ - تفسير و جمعبندى

حال بايد ديد فرق ميان عفو و صفح و غفران چيست؟ [١] به نظر مى‌رسد كه عفو مرحله نخستين است و به معنى گذشت و ترك انتقام و هر گونه عكس العمل مى‌باشد، و صفح به معنى روى برگرداندن و ناديده گرفتن و به فراموشى سپردن است كه اين مرحله دوم مى‌باشد، و غفران به معنى پوشانيدن آثار خطا و گناه است، كه مردم هم آن را به فراموشى بسپارند، و اين آخرين مرحله است و برترين مقامات انسان‌هاى با ايمان در برابر خطاهاى ديگران است.

در نهمين آيه، عفو و گذشت در كنار انجام اعمال خير قرار گرفته و وعده عفو الهى در برابر آن داده شده است، مى‌فرمايد: «اگر نيكى‌ها را آشكار يا مخفى سازيد، و از بدى‌ها گذشت نماييد (مشمول عفو خدا خواهيد شد) خداوند بخشنده و توانا است (و با اين كه قادر بر انتقام است- جز در موارد معيّنى- عفو و گذشت مى‌كند.

(انْ تُبدوُا خَيْراً اوْتُخْفُوهُ اوْ تَعفُوا عَنْ سُوءٍ فَانَّ اللَّهَ كانَ عَفُوّاً قَديراً).

بنابراين انسان نبايد تصور كند انتقام گرفتن به هنگام قدرت و پيروزى افتخارى است، افتخار آن است كه انسان در اين گونه موارد مالك اعصاب خويش باشد و تا آنجا كه از عفو و گذشت سوء استفاده نمى‌شود، عفو و گذشت نمايد.

در دهمين و آخرين آيه از آيات مورد بحث باز روى سخن به سوى پيامبر صلى الله عليه و آله است (ولى منظور همه مسلمان‌ها مى‌باشد) مى‌فرمايد: در برابر آنچه آنها (دشمنان) مى‌گويند شكيبا باش، و به طرز شايسته‌اى از آنها كناره‌گيرى كن‌ (وَاصْبِرْ عَلى ما

[١]. توجه داشته باشيد كه ماده «غفران» همان گونه كه در مورد خداوند گفته مى‌شود در آيات متعددى درباره انسان نيز به كار رفته است مانند: قُلْ لِلَّذينَ آمنوا يَغفِروُا لِلَّذينَ لايَرجُونَ ايّامَ اللْه (جاثيه، آيه ١٤) و مانند وَ اذا ما غَضَبُواهُم يَغفِرُون (شورى، آيه ٣٧).