اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٨ - طرق اصلاح ذات البين

٣- بايد از مسائل عاطفى از آيات و رواياتى كه عواطف مذهبى طرفين را تحريك و بسيج مى‌كند بهره گرفت و براى هر دو طرف شخصيت والايى قائل شد تا به خاطر احساس شخصيت حاضر به عفو و گذشت نسبت به بعضى از خواسته‌هاى خود بشود.

٤- گاه اصلاح كننده بايد از خود نوعى فداكارى به خرج دهد و مثلًا مبلغى از ادعاى طرفين را بر عهده بگيرد، همان گونه كه در حديث امام صادق عليه السلام و مفضّل در ضمن احاديث بالا خوانديم، و به يقين مالى كه در اين راه خرج مى‌شود از بهترين انفاق‌هاى در راه خدا محسوب مى‌شود.

٥- شخص مُصلح بايد به شدت از جانبدارى يك طرف بپرهيزد، و به تعبير ديگر خود را بى‌طرف و نسبت به هر دو علاقه‌مند و با محبت نشان دهد، زيرا هر گونه جانبدارى از يكى از طرف او را از رسيدن به مقصود باز مى‌دارد. البته افراد زورگو و بى‌منطقى هستند كه هرگز سر در برابر حق و عدالت و اصلاح فرود نمى‌آوردند آنها حكم ديگرى دارند كه در شرح آيات گذشته بيان شد.

٦- در بسيارى از مواقع پيمودن راه طولانى اصلاح نياز به صبر و حوصله و خون‌سردى دارد. شخص مصلح نبايد زود مأيوس شود و درهاى اصلاح را به روى خود بسته ببيند، بلكه بايد بداند پيچيده‌ترين اختلافات را مى‌توان با صبر و شكيبايى و درايت و تدبير حل كرد. بنابراين اگر در يك مرحله ناكام شود مسأله را نبايد پايان يافته اعلام كرد!

به تعبير ديگر افساد جنبه تخريبى دارد و كار آسانى است ولى اصلاح جنبه سازندگى دارد و كار پيچيده‌اى است. يك بناى عظيم را مى‌توان با چند بمب منفجر كرد و با خاك يكسان نمود، ولى ساختن آن سال‌ها وقت لازم دارد. بناى اعتماد و دوستى و محبت و صميميت در جوامع انسانى نيز چنين است، تخريب آن آسان و سريع، و ساختن آن پيچيده و دراز مدت. بنابراين در امر اصلاح هرگز شتابزدگى عاقلانه نيست.

اين سخن را با داستان عبرت‌آموزى كه در بحارالانوار آمده است پايان مى‌دهيم:

مرحوم علّامه مجلسى از بعضى نقل مى‌كند كه در زمان‌هاى گذشته مردى غلامى‌