اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٧ - ٢- سازمانهاى بازرسى

روشن است اين مسأله مخصوص به زمان و مكان خاصى نيست، بلكه در گذشته در مناطق مختلف جهان وجود داشته است.

تفاوت سازمان‌هاى اطلاعاتى با سازمان‌هاى بازرسى در اين است كه سازمان‌هاى اطلاعاتى مخفيانه كار مى‌كنند، ولى سازمانهاى بازرسى آشكارا و شناخته شده درباره مسائلى كه مشكوك به نظر مى‌رسد تجسّس مى‌نمايند تا اگر خلافى واقع شده كشف شود و خلافكار به دست عدالت سپرده شود.

٣- تجسّس در مسائل شخصى سرنوشت ساز- كسى كه مى‌خواهد همسرى براى خود انتخاب كند يا شريكى براى معامله برگزيند يا كارمندى براى يك مؤسسه حساس بگمارد به يقين بدون تفحص و تجسّس وتحقيق چنين كارى را نمى‌كند، و عقل و شرع به او اجازه مى‌دهد كه حال آنها را از دوستان و همسايگان و معاشرانش جستجو كند، يا شخصاً از دور و نزديك مراقب او باشد تا اطمينان حاصل كند كه او شخص صالحى است و براى هدفى كه دارد مناسب است.

به يقين اين جستجوگرى از موضوع تجسّس حرام خارج است، ولى هرگز نبايد اين گونه مسائل بهانه‌اى براى ورود در زندگى خصوصى افراد گردد، و در حالى كه فعلًا تصميم چندان بر ازدواج يا انتخاب شريك يا استخدام كارمند ندارد به بهانه اين كه ممكن است روزى چنين حاجتى حاصل شود پس هم امروز تجسّس و تفحص را شروع كند، اين بهانه‌هاى شيطانى هرگز نمى‌تواند مجوّز براى تعدى از حدود شرع گردد.

كوتاه سخن اين كه هرگونه افراط و تفريط در اين مسأله سبب انحراف از تعليمات اصيل اسلام مى‌شود، و به تعبير ديگر نه مى‌توان به بهانه حرمت تجسّس از تحقيق و تفحص در مسايل سرنوشت ساز جامعه اسلامى دور ماند، و مصالح امت را در برابر توطئه‌هاى دشمن، بى‌دفاع ساخت، و نه مى‌توان به بهانه مصالح امت هجوم به زندگى خصوصى مردم كه هيچ ارتباطى با آن امور ندارد برد، هر دو اشتباه است و موارد خارج از اسلام.