در حديثى از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «اربعة ليست غيبتهم غيبة الفاسق المعلن بفسقه ..؛ چهار گروهند كه غيبت آنها غيبت محسوب نمى‌شود، نخست فاسقى كه آشكارا گناه مى‌كند. (سپس پيشواى دروغگو و كسانى كه بدگويى به مادر يكديگر مى‌كنند، و آنها كه از جماعت مسلمين خارج شده‌اند را بيان فرمود)». [١]

در حديث ديگرى از امام باقر عليه السلام مى‌خوانيم: «ثلاثة ليس لهم حرمة صاحب هوى مبتدع و الامام الجائر و الفاسق المعلن الفسق؛ سه كس احترام ندارند، فرد منحرف بدعت‌گذار است (اشاره به صاحبان مكتب‌هاى انحرافى است) و ديگر پيشواى ظالم و فاسق متجاهر به فسق است». [٢]

در حديث ديگرى از امام على بن موسى الرضا عليه السلام آمده است: «مَنْ الْقى جِلْبابَ الْحَياءِ فَلا غِيَبَةَ لَهُ؛ كسى كه چادر حيا را از سر بيفكند غيبت ندارد». [٣]

در حديث ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «انَزْعَوُن عَنْ ذِكْرِ الفاجِرِ انْ تَذْكُرُوهُ، فَاذْكُرُوهُ يَعْرِفُهُ النَّاسُ‌؛ آيا ملاحظه مى‌كنيد از نام بردن افراد فاسق، نام آنها را ببريد تا مردم آنها را بشناسند». [٤]

و احاديث در اين زمينه فراوان است.

ولى چنين به نظر مى‌رسد كه اين گونه افراد به طور كلّى از موضوع غيبت خارجند نه اين كه از حكم آن استثنا شده باشند چرا كه در غيبت دو چيز شرط بود، اول مخفى بودن عيب كه اين افراد ندارند، و دوّم ناراحت شدن از ذكر آن، كه آن نيز در آنها نيست، زيرا اگر ناراحت بودند آشكارا مرتكب كار خلاف نمى‌شدند. و به تعبير علماى اصول خارج شدن اين قبيل اشخاص به صورت تخصص است نه تخصيص.

در اينجا سؤالاتى پيش مى‌آيد نخست اين كه آيا جواز غيبت متجاوز به فسق مخصوص گناهانى است كه آشكارا انجام مى‌دهند يا در همه چيز غيبت آنها جايز است؟

ديگر اين كه اگر كسى در محلّى يا نزد جماعتى متجاهر به فسق باشد اما در محل‌

[١]. بحارالانوار، جلد ٧٢، صفحه ٢٦١.

[٢]. همان، صفحه ٢٥٣.

[٣]. همان، صفحه ٢٦٠.

[٤]. كنزالعمّال، جلد ٣، صفحه ٥٩٥، حديث ٨٠٦٩.