اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٣ - تفسير و جمع بندى

همين معنى با اضافاتى در آيه هشتم همين سوره (سوره حج) آمده است.

مى‌فرمايد: «بعضى از مردم هستند كه درباره خدا بدون هيچ علم و دانشى و هدايت و كتاب روشنى به مجادله بر مى‌خيزند» (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِى اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدًى وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ).

اشاره به اين كه بحث و گفتگو اگر آميخته با علم و آگاهى شخصى يا هدايت و راهنمايى پيشوايى آگاه، يا كتاب روشنى از كتب آسمانى بوده باشد نه تنها ضررى ندارد، بلكه مى‌تواند كليد حل مشكلات باشد.

ولى هنگامى كه امور سه گانه بالا (علم و آگاهى شخصى، راهنمايى پيشوايان آگاه، كتاب‌هاى روشنى بخش آسمانى) وجود نداشته باشد، مجادله از طريق هوا و هوس و تعصب‌ها و لجاجت‌ها صورت مى‌گيرد كه نتيجه‌اش گمراهى و بدبختى است.

از آيه نهم اين سوره كه به دنبال آيه فوق آمده نيز به خوبى استفاده مى‌شود كه يكى از سرچشمه‌هاى جدال به باطل، كبر و خود برتر بينى است كه سبب گمراهى ديگران نيز مى‌شود، و اين گونه افراد در دنيا رسوا، و در آخرت گرفتار عذاب سوزان مى‌شوند (ثانِىَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُ فِى الدُّنْيا خِزْىٌ وَ نُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَذابَ الْحِرِيقِ). [١]

در پنجمين آيه ضمن توصيف ديگرى در بيان مفهوم مجادله به باطل به يكى از سرچشمه‌ها و انگيزه‌هاى اصلى اين رذيله اخلاقى اشاره كرده مى‌فرمايد: كسانى كه در آيات خدا بدون هيچ گونه دليل و مدركى كه براى آنها آمده باشد، جدل و ستيزه‌جويى مى‌كنند در دل‌هايشان فقط كبر و غرور است و هرگز به منظور خود

[١]. حج، آيه ٩.