اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٧ - تفسير و جمع بندى

به عهد را مى‌رساند، زيرا رعايت و مراعات به معنى مراقبت كامل از چيزى است تا هيچ‌گونه آسيبى به آن نرسد، شخصى كه امانتى را پذيرفته، يا عهد و پيمانى با كسى بسته بايد چنان مراعات كند كه هيچ گونه آسيبى به امانت و عهدش نرسد.

البته هم امانت مفهوم بسيار وسيعى دارد و هم عهد و پيمان كه در پايان اين بحث اشاره خواهيم كرد.

در سوّمين آيه درباره مسأله لزوم وفاى به عهد به تعبير تازه‌اى برخورد مى‌كنيم مى‌فرمايد: به عهد خود وفاكنيد كه از عهد سؤال مى‌شود» (وَأوفُوا بِالْعَهْدِ انَّ الْعَهْد كانَ عَنْهُ مَسئُولًا).

مفسران براى جمله‌ «انّ العهد كان عنه مسئولًا» تفسيرهاى گوناگونى كرده‌اند، يكى همان است كه در ترجمه فارسى آن در بالا اشاره شد كه انسان مسئول است و عهد «مسئول عنه» است يعنى درباره وفاى به عهد از انسان‌ها سؤال مى‌شود.

ديگر اين كه از خود عهد و پيمان سؤال مى‌شود، همان گونه كه از مَوؤدَةُ (نوزادان زنده به گور شده) سؤال مى‌شود، گويى اين‌ها موجوداتى زنده و عاقلند و از خودشان سؤال مى‌شود كه آيا حق آنها ادا شده است يا نه؟

و اين يك نوع معنى مجازى است كه براى تأكيد گفته شده است.

ولى تفسير اول مناسب‌تر به نظر مى‌رسد.

در ضمن بايد توجه داشت كه در سوره اسراء از آيه ٢٢ تا ٣٩ بخشى از مهمترين احكام اسلامى بيان شده، از توحيد گرفته تا مسأله حق پدر و مادر، و از مسأله قتل نفس گرفته تا زنا و خوردن اموال يتيمان، و از وفاى به عهد گرفته تا مسؤوليت هايى كه چشم و گوش و دل بر عهده دارند، و اين امر نشان مى‌دهد كه مسأله وفاى به عهد در چارچوبه اساسى‌ترين احكام اسلام قرار گرفته است.

و جالب اين كه در پايان اين احكام مى‌فرمايد: «ذلِكَ مِما اوُحى الَيْكَ رَبُكَ مِنَ الْحِكْمَةِ؛ اين (احكام مهم) از حكمت هايى است كه پروردگارت به تو وحى فرستاده است».