اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٦ - تفسير و جمع بندى

درست نمى‌شود تا زبانش به درستى گرايد». [١] نيز اشاره به همين معنى مى‌كند.

از اين حديث استفاده مى‌شود كه حتى ايمان كامل پس از صدق و راستى واصلاح گفتار حاصل مى‌گردد، و آنها كه زبانى آلوده به دروغ دارند، از ايمان كامل بى‌بهره خواهند بود.

در پنجمين آيه بعد از اشاره به وضع نامطلوب منافقان و دوگانگى آنها در سخن و عمل و ترس و وحشت عجيبشان در مسأله جهاد، جهادى كه مايه عزّت و آبرو است، مى‌فرمايد: آنها قبل از آن كه فرمان جهاد نازل شود مى‌گفتند ما اطاعت مى‌كنيم و سخن به نيكى مى‌گوييم، اما هنگامى كه كار محكم مى‌شد و فرمان جهاد قطعى مى‌گشت عدم صداقت خود را در اين سخن آشكار مى‌ساختند، در حالى كه اگر راست مى‌گفتند (و از درِ صدق و صفا در مى‌آمدند) براى آنها بهتر بود (طاعَةٌ وَقَولٌ مَعْرُوفٌ فَاذا عَزَمَ الْأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ لَكانَ خَيراًلَهُمْ).

اين تعبير نشان مى‌دهد كه دروغگويى يكى از نشانه‌هاى منافقان است؛ قبل از آن كه ميدان عمل فرا رسد، همه گونه وعده مى‌دهند، ولى به هنگام عمل عدم صداقت و دروغشان آشكار مى‌شود، و در واقع اين رذيله اخلاقى (دروغ) دريچه‌اى است به سوى نفاق.[٢]

در ششمين آيه مورد بحث بعد از آن كه اعلام مى‌كند كه آزمايش الهى قطعى است و شامل همگان مى‌شود، مى‌افزايد (اين آيه آزمايش مخصوص اصحاب‌

[١]. المحجة البيضاء، جلد ٥، صفحه ١٩٣.

[٢]. در تفسير جمله اول آيه (طاعة و قول معروف) مفسران احتمالات زيادى داده‌اند كه برخاسته از تركيب و اعراب جمله است. آيا خبر در جمله بالا محذوف است يا مبتدا و در هر دو صورت محذوف چيست؟ آنچه ما در بالا آورديم، يكى از روشنترين احتمالات آيه است. براى اطلاع بيشتر مى‌توانيد به تفسير مجمع البيان و ابوالفتوح رازى و تفسير كبير فخر رازى ذيل آيه فوق مراجعه فرماييد.