اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٨ - اقسام غضب

همان‌گونه كه رضاى او ثواب او است. (نه اين كه در ذات خداوند به هنگام خشم و رضا تغيير و دگرگونى حاصل شود كه اين از صفات ممكنات است).

كوتاه سخن اينكه آيات و رواياتى كه سخن از غضب و سخط خدا مى‌گويد، ارتباطى با خشم و غضب مخلوقين ندارد، بلكه كيفرهايى است عادلانه كه براى تربيت انسان‌ها مقرر شده است.

٢- خشم‌هاى منفى و غضب‌هاى ويرانگر كه در مباحث گذشته به طور كامل پيرامون آن بحث شد، و خطرات و پيامدهاى سوء آن را دانستيم، و انگيزه‌ها و طرق درمان آن را نيز بررسى كرديم، و در اينجا نيازى به توضيح بيشتر نمى‌بينيم.

٣- غضب‌هاى مثبت انسانى: اگر كسى گمان كند خداوند نيرويى در انسان بى‌حكمت آفريده است، يا بعضى از نيروهاى خدا داد صرفاً جنبه ويرانگرى دارد چنين كسى حكمت خدا را نشناخته، و در واقع توحيد افعالى او ناقص است.

محال است عضوى در پيكر و نيروئى در درون و جان آدمى باشد، و اثر مثبتى نداشته باشد. از جمله نيروى غضب است.

هنگامى كه انسان خشمگين مى‌شود، تمام توان او بسيج مى‌گردد، و گاه قدرت او چندين برابر زمان عادى و معمولى مى‌شود. فلسفه وجودى اين حالت در واقع آن است كه اگر جان يا مال يا منافع ديگر انسان به خطر بيفتد بتواند حداكثر دفاع را در برابر مهاجم داشته باشد، و اين نعمت بسيار بزرگى است.

پرندگان يا حيوانات ديگرى را ديده‌ايم كه در هنگام عادى با يك اشاره فرار مى‌كنند، اما زمانى كه جان خود يا فرزندان خود را در خطر ببينند، گاه چنان مى‌ايستند و دفاع مى‌كنند كه انسان را در شگفتى فرو مى‌برند. گاه يك پرنده ترسو هنگامى كه نوزاد خود را در خطر ببيند، مانند يك عقاب حمله مى‌كند، و با قوّت و قدرت مهاجم يا مهاجمين را عقب مى‌راند، حتى حيوانى مانند گربه اگر در اتاق در بسته‌اى گرفتار شود و به او حمله كنند، به مقابله بر مى‌خيزد و مبدل به حيوان بسيار خطرناك مى‌شود كه به روى هر انسان مهاجم پنجه مى‌اندازد و مانند يك حيوان درنده طرف مقابل را مجروح مى‌كند.