اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٢ - تفسير و جمع بندى
در هفتمين آيه سخن از گفتگوهاى در گوشى است كه در بسيارى از مواقع سبب آزار ديگران و بدبينى و سوء ظن مىشود، و گاه راه را براى نقشههاى شيطانى و مخفيانه فراهم مىسازد، لذا مىفرمايد: در بسيارى از سخنان در گوشى و محرمانه (آنها خير و فايدهاى نيست) (لا خَيْرَ فى كَثيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ).
اما بلافاصله مىافزايد: مگر كسى كه بخواهد توصيه به كمك كردن به ديگران يا انجام كار نيك يا اصلاح در ميان مردم دهد (كه در صورت فايده اين گونه «نجواها» بر ضررهايش برترى دارد) (الَّا مَنْ امَرَ بِصَدَقَةٍ اوْ مَعْرُوفٍ اوْ اصْلاحٍ بَيْنَ النَّاسِ).
و در پايان آيه در يك تعبير بسيار تشويقآميز نسبت به اين امور مىافزايد و هر كس براى خشنودى خدا چنين كند به زودى پاداش بزرگى به او خواهيم داد (وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُوْتِيهِ اجْراً عَظيماً).
استثناء مسأله اصلاح ذات البين از نكوهش و نجوا از يك سو و قرار گرفتن اصلاح در كنار صدقه و معروف از سوى ديگر، و وعده پاداش عظيم براى آن از سوى سوم، همگى گواه بر اهميت اين كار است.
در اين كه فرق ميان صدقه و معروف چيست؟ بعضى گفتند صدقه به معنى كمكهاى مستحبى بلا عوض است، و معروف به معنى قرض الحسنه مىباشد، و بعضى براى معروف مفهوم عامى قائل شدهاند كه شامل تمام كارهاى نيك مىشود (بنابراين نسبت آن با صدقه، نسبت عموم و خصوص مطلق است).
در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نيز آمده است كه يكى از بهترين «صدقات» كه خدا و پيامبرش آن را دوست دارد «اصلاح» در ميان مردم است هنگامى كه نسبت به يكديگر بدبين شوند و نزديك ساختن آنها به يكديگر است، هنگامى كه دور شوند «الا ادُلُّكَ عَلى صَدَقَةٍ يُحِبُّها اللَّهُ وَ رَسُولُهُ؟ تُصْلِحْ بَيْنَ النَّاسِ اذا تَفاسَدُوا وَتُقَرِّبْ بَيْنَهُمْ اذا تَباعَدُوا». [١]
بنابراين اصلاح در ميان مردم هم به طور مستقل ذكر شده، و هم به عنوان يكى
[١]. تفسير قرطبى، جلد ٣، صفحه ١٩٥٥.