اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤١ - «صَعَر»

«تُصَعِّر»

از ماده‌

«صَعَر»

(بر وزن خطر) در اصل نوعى بيمارى است كه به شتر دست مى‌دهد و گردن خود را كج مى‌كند، سپس به هر گونه روى گردانى اطلاق شده است، اين تعبير ممكن است بيانگر اين معنى باشد كه بدخلقى يك نوع بيمارى و شبيه كارهاى حيوانى است. و جالب اين كه نهى از اين كار تنها در مورد مؤمنان نيست بلكه در مورد همه انسانها است، مى‌فرمايد: «وَلا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ» و به هر حال قرار گرفتن اين صفت رذيله در كنار تكبر و افراط كارى در راه رفتن و صدا نشان مى‌دهد كه همه از صفات رذيله‌اى است كه باعث تنفّر مردم مى‌شود.

در روايتى از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه در تفسير جمله‌ «وَلا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ» فرمود: مفهومش آن است كه صورتت را از مردم بر مگردان و از كسى كه با تو سخن مى‌گويد به عنوان توهين و استحفاف صورت بر متاب. [١]

در چهارمين آيه مورد بحث خداوند بنى اسرائيل را را به عنوان اخذ يك پيمان الهى مخاطب ساخته و بعد از تأكيد بر توحيد خالص و احسان به پدر و مادر و خويشاوندان و يتيمان و مسكينان مى‌فرمايد: به مردم نيك بگوييد، و نماز را بر پا داريد و زكات را بدهيد (وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً وَ اقيمُوا الصَّلوةَ وَ آتُو الزَّكوة) قرار گرفتن جمله‌ «قُولُوا لِلناس حُسْناً» در ميان پيمان‌هاى مربوط به توحيد و نيكوكارى و بر پا داشتن نماز و دادن زكات، بيانگر اهميّت حسن برخورد، نسبت به مردم است، و به اين ترتيب خوش خويى وبرخورد خوب با توده مردم در رديف مهمترين و اساسى‌ترين دستورات اسلام قرار دارد.

در واقع چون مال انسان محدود است و نمى‌تواند همه دوستان و نيازمندان را با آن بى‌نياز كند، دستور به بذل حسن خلق داده، همان سرمايه‌اى كه فناناپذير است، همان گونه كه در حديث معروف از پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «انَّكُمْ لا تَسَعُونَ الناسَ‌

[١]. نورالثقلين، جلد ٤، صفحه ٢٠٧.