اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٧ - اقسام غضب

منفى، يا «ستوده» و «نكوهيده» تقسيم كرد، و هرگاه خشم الهى را نيز بر آن بيفزاييم غضب بر سه گونه تقسيم خواهد شد:

١- غضب خداوند: در بسيارى از آيات قرآن سخن از غضب و سخط الهى به ميان آمده است، مخصوصاً درباره بنى اسرائيل كه در آيات زيادى اشاره به غضب الهى نسبت به آنها، بلكه غضب بعد از غضب آمده است تا آنجا كه‌ مغضوب عليهم‌ از سوى جمعى از مفسران، در سوره حمد، به گنهكاران بنى اسرائيل كه نه تنها در گذشته، بلكه در عصر و زمان ما نيز چهره تاريخ بشريت را سياه كرده‌اند، تفسير شده است.

بى‌شك غضب به معنى هيجان درونى توأم با انتقام جويى كه آثار آن برافروخته‌شدن صورت و پرشدن رگ‌هاى گردن از خون است در مورد خداوند كه بالاتر از جسم و جسمانيت و تغيير و دگرگونى است مفهومى ندارد، همان گونه كه انتقام‌جويى به معنى فرو نشاندن سوز دل و به اصطلاح تشفى قلب با اذيت و آزار دشمن درباره ذات پاك الهى نيز نامفهوم است.

لذا مفسران غضب الهى را به معنى كيفر عادلانه او در مورد گنه كاران در دنيا و آخرت تفسير كرده‌اند.

راغب در كتاب مفردات با صراحت مى‌گويد: هنگامى كه غضب به عنوان يكى از اوصاف الهى ذكر شود مراد از آن فقط انتقام (و مجازات) است.

در احاديث اسلامى نيز به اين معنى اشاره شده است، چنانكه در حديثى از امام باقر عليه السلام مى‌خوانيم كه در برابر اين سؤال كه غضب خداوند چيست؟ فرمود:

«غَضَبَ‌اللَّهُ تَعالى‌ عِقابُهُ. يا عَمرو! [١] مَنْ ظَنَّ انَّ اللَّهَ يُغَيِّرُهُ شَىْ‌ءٌ فَقَدْ كَفَرَ؛ منظور از غضب‌ خداوند متعال، عقاب و كيفر او است. اى عمرو! كسى كه گمان كند چيزى خداوند را دگرگون مى‌سازد (و تغيير حالت مى‌دهد) كافر شده است». [٢]

در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام آمده است كه خشم خدا كيفر او است‌

[١]. اشاره به عمروبن عبيد معتزلى است كه با جماعتى خدمت امام باقر عليه السلام آمده بودند، به گمان اين كه آن حضرت را بيازمايند و سرانجام شرمنده باز گشتند.

[٢]. بحار الانوار، جلد ٤، صفحه ٦٨.