اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٨٢ - تفسير و جمعبندى

و اما آياتى كه از حلم و بردبارى و ترك غضب ستايش مى‌كند به شرح زير است:

در اوّلين و دوّمين آيه از آيات مورد بحث خداوند، حضرت ابراهيم عليه السلام را به عنوان‌ «اوّاه حليم» يا «حليم اوّاه» معرفى مى‌كند، اوّلى به دنبال داستان سرپيچى آزر (عموى ابراهيم) از دعوت او به سوى توحيد و بت‌شكنى و استغفار ابراهيم عليه السلام براى او، و دومى به دنبال خبردادن فرشتگان از مجازات‌ «قوم لوط» و تقاضاى ابراهيم عليه السلام از خداوند در مورد تخفيف مجازات آنان آمده است.

«اوّاهُ» به معنى كسى است كه مهربان و رحيم است، و براى هدايت افراد دل‌سوزى فراوان مى‌كند. [١]

به هر حال توصيف حضرت ابراهيم عليه السلام به‌ «اوّاه حليم» يا «حليم اوّاه» كه بيانگر رابطه و نزديكى اين دو وصف با يكديگر است. نشان مى‌دهد كه فرو بردن غضب و حلم و بردبارى و دلسوزى حتى درباره مجرمان و تلاش براى نجات آنها از چنگال جرم و گناه و كيفر از صفات برجسته‌اى است كه انبياء بزرگ به آن متّصف بودند.

حضرت ابراهيم عليه السلام نه تنها در برابر عمويش‌ «آزر» كه مردى متعصب و لجوج بود حلم و بردبارى نشان مى‌داد بلكه حتى در برابر «قوم لوط» با آن آلودگى‌هاى عجيب، دلسوزى داشت كه اگر ممكن باشد آنها را از اين آلودگى‌ها و گناهان بزرگ رهايى بخشد تا گرفتار عذاب الهى نشوند.

ولى فرمان الهى فرا رسيد كه همين اندازه حلم و بردبارى در برابر عمو و قوم لوط كافى است، آنها قابل هدايت نيستند. و مخصوصاً قوم لوط گرفتار آن عذاب شديد و كوبنده شدند.

در ششمين آيه خداوند، يكى از مواهب بزرگ خويش را بر ابراهيم مى‌شمرد،

[١]. البته براى «اوّاه» معناى ديگرى ذكر شده، ولى مناسب همان معنى است كه در بالا گفته شده و در اصل «اوّاه» به معنى كسى است كه فراوان آه مى‌كشد خواه به خاطر توبه باشد يا مسؤوليت، يا دلسوزى نسبت به مردم.