السَّلامَ وَ قُلْ لَهُمْ انْ لا تَجْعَلُوا لِلشِّيْطانِ عَلى انْفُسِهِمْ سَبِيلًا وَ مُرْهُمْ بِالصِّدْقِ فِى الْحَدِيْثِ وَ اداءِ الأَمانَةِ وَ مُرْهُمْ بِالسُّكُوتِ وَ تَرْكِ الْجِدالِ فِيما لا يَعْنِيْهِمْ؛ سلام مرا به دوستانم برسان و به آنها بگو راه شيطان را به سوى خويش نگشايند، و آنها را امر به صدق و راستى در سخن و اداى امانت كن، و آنها را به سكوت و ترك جدال در امورى كه به آنها مربوط نيست دستور ده». [١]

١٠- اين بحث را با حديث ديگرى از پيامبر صلى الله عليه و آله به پايان مى‌بريم، آنجا كه فرمود:

«لا يَسْتَكْمِلُ عَبْدٌ حَقِيقَةَ الْايمانِ حَتى يَدَعَ الْمِراءَ وَ الْجَدَلَ وَ انْ كانَ مُحِقّاً؛ انسان حقيقت ايمان را به كمال نمى‌رساند مگر زمانى كه مراء و جدال را ترك گويد هر چند حق با او باشد». [٢]

***

اما مراء كه در بحثهاى سابق تفاوت آن با جدال گفته شد و حاصل كلام اين بود كه جدال به معنى هر گونه مشاجره لفظى و ستيزه جويى در كلام است در حالى كه مراء به معنى گفتگو كردن در چيزى است كه در آن شك و ترديد وجود دارد. گاه اين گفتگو براى طلب حق جويى و گاه به خاطر تعصب و لجاجت و اظهار فضل و برترى جويى است كه بسيار نكوهيده است و در روايات اسلامى روى اين عنوان، نكوهش بيشترى ديده مى‌شود! (هر چند تفاوت زيادى با جدال ندارد).

١- در حديثى نظير حديث فوق از پيغمبر اكرم مى‌خوانيم: «لايَسْتَكْمِلُ عَبْدٌ حَقِيقَةَ الْايمانَ حَتَّى يَدَعَ الْمِراءَ وَ انْ كانَ مُحِقّاً؛ هيچ بنده‌اى از بندگان خدا حقيقت ايمان را به كمال نمى‌رساند مگر اينكه مراء را ترك گويد هر چند حق با او باشد». [٣]

اشاره به اينكه جر و بحثهاى لجوجانه كه براى اظهار فضل و برترى جويى انجام مى‌شود حتى در مسائلى كه حق است سبب سقوط انسان در مبانى عقيدتى و اخلاقى مى‌شود.

٢- در حديث ديگرى از همان حضرت از زبان چند نفر از صحابه مى‌خوانيم كه‌

[١]. ميزان الحكمه، جلد ١، صفحه ٣٧٢.

[٢]. المحجة البيضاء، جلد ٥، صفحه ٢٠٨.

[٣]. بحارالانوار، جلد ٢، صفحه ١٣٨، حديث ٥٣.