اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٩ - تفسير و جمع بندى

ولى با اين همه عهد و پيمان، گروهى از مشركان را كه نسبت به پيمان خود پايبند و وفادار بودند محترم مى‌شمرد، و به آنان تا پايان مدت پيمانشان مهلت مى‌دهد.

هنگامى كه استثناء اين گروه را در كنار لحن شديد آيات آغاز سوره توبه نگاه مى‌كنيم به اهميت وفاى به عهد در اسلام آشنا مى‌شويم و در ضمن اين استثناء نشان مى‌دهد كه اگر پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله عهد و پيمان گروه‌هاى ديگرى را الغا فرمود، تنها به اين دليل بوده است كه پيمان شكنى را آنان آغاز كرده‌اند، و گرنه دليلى نداشت كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله ميان آنها و ديگران فرقى بگذارد.

در آن روز چهار موضوع به وسيله على عليه السلام به همه مردم در مراسم حج اعلام شد:

١- الغاى پيمان‌هاى مشركان پيمان شكن.

٢- عدم حق شركت مشركان در مراسم حج در سال آينده.

٣- ممنوع بودن ورود مشركان به خانه خدا.

٤- ممنوع بودن طواف افراد عريان و برهنه، كه در آن زمان در ميان عده‌اى معمول بود.

به هر حال با توجه به اين كه اين ماجرا بعد از فتح مكه واقع شد و مسلمانان بر تمام آن منطقه سلطه داشتند، و هيچ قدرتى توان مقابله با آنها را نداشت و در عين حال پيمان گروهى از مشركان، محترم شمرده شد روشن مى‌شود كه مسأله وفاى به عهد در هيچ شرايطى قابل اغماض و انكار نيست. [١]

جالب اين كه مدت پيمان اين گروه (كه طايفه بنى خزيمه بودند) ده سال از صلح حديبيه بود، كه در آن زمان حداقل هفت سال از آن باقى مانده بود، و مسلمين پيمان آنها را تا پايان آن مدت تحمل كردند، با اين كه مسأله شرك و موضع شديدى كه اسلام در برابر آن داشت، چيزى بود كه مى‌بايست قاعدتاً در آن تحمل نشود.

[١]. شرح بيشتر پيرامون تفسير آيات نخستين سوره برائت را در جلد نهم پيام قرآن صفحه ٢٨٨ به بعد مطالعه كنيد.