زير بناى فضايل ديگر انسانى است روشن مى‌شود. آرى آنجا كه صدق و راستى است، صفا و صميميت و امانت و اعتماد و شجاعت حاصل است، و آنجا كه صدق و راستى نباشد، همه اين صفات رخت بر مى‌بندد و انسان را از درون تهى مى‌سازد. و حتى به ايمان و عقيده انسان نيز لطمه وارد مى‌كند.

و جالب اين كه صفت اصلى رهبران و پيشوايان الهى در بعضى از آيات فوق، راست گويى و صدق ذكر شده و همه را دعوت مى‌كند كه هميشه و در همه جا با صادقان باشند، و اين نشان مى‌دهد كه بقيه فضايل انبياء و اولياء بر محور صدق دور مى‌زند، و براى شناخت آنها قبل از هر چيز بايد به دنبال اين وصف بگرديم.

صدق و راستى در روايات اسلامى‌

اهميت اين فضيلت اخلاقى در روايات اسلامى بيش از آن است كه در سخن بگنجد و رواياتى كه از پيامبر صلى الله عليه و آله و اميرمؤمنان عليه السلام و ائمه هدى عليهم السلام در اين زمينه نقل شده بيش از حدّ احصا و شمارش است، تنها گلچينى از آن را در ذيل بيان مى‌كنيم كه به عنوان مشت نمونه خروار بيانگر موقعيت اين صفت در ميان تمام صفات انسانى است. و از اين روايات به خوبى استفاده مى‌شود كه همه فضايل انسانى از صدق و راستى سرچشمه مى‌گيرد.

١- در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده و در گذشته نيز به آن اشاره كرده‌ايم و به خاطر اهميت فوق العاده‌اش تكرار مى‌نماييم، مى‌خوانيم: «لاتَنْظُرُوا الى كَثْرَةِ صَلاتِهِمْ وَ صِيامِهِمْ وَ كَثْرَةِ الْحَجِّ وَ الزَّكاةِ وَ كَثْرَةِ الْمَعْرُوفِ وَطَنْطَنَتِهِمْ بِاللَّيلِ، انْظُرُوا الى صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ اداءِ الْأَمانَةِ؛ نگاه نكنيد به فزونى نماز و روزه و زيادى حج و زكات و انفاق‌ها و سر و صداى عبادات شبانه بعضى از مردم (اگر مى‌خواهيد آنها را امتحان كنيد) آنها را به راستگويى و اداى امانت آزمايش كنيد». [١]

٢- در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: «انَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمْ يَبْعَثْ نَبِيّاً

[١]. بحارالانوار، جلد ٦٨، صفحه ٩، حديث ١٣.